Menopauza
Przekwitanie
i okres po menopauzie.
Jakość życia
Osteoporoza
Choroby układu
krążenia
Onkologia
Skóra i narządy zmysłu
Życie płciowe
Objawy Psychologiczne
Obecne badania
Kongresy
Powiązania
Linki
Kontakty
|
Badania przesiewowe, leczenie i kontrola angażując
wspólnie epidemiologów, ginekologów/położników,
ginekologów onkologów, radioterapeutów pozwalają
odpowiadać na pytania:
- Jakie
są obecnie badania przesiewowe i profilaktyka raka
jajnika ?
- Jaka
jest metoda leczenia we wczesnym stadium raka jajnika ?
- Jaka
jest metoda leczenia w zaawansowanym nabłonkowym raku
jajnika ?
- Jaka
powinny być wykonywane badania kontrolne po terapii ?
- Jakie
są wskazania dla badań w przyszłości ?
Obecne
stanowisko ekspertów wskazuje, że wykonywanie badań
przesiewowych tj oznaczenie markeru CA 125 oraz przezpochwowa
ultrasonografia nie powoduje ani zmniejszenia zachorowalności
ani nie redukuje w sposób efektywny śmiertelności z
powodu raka jajnika. Powinny być przeprowadzone badania,
które pozwolą definitywnie rozstrzygnąć tę
sprawę. Kobiety z nowotworem jajnika w stadium IA stopień
1 i większość w stadium IB stopień 1 nie
wymagają dodatkowego leczenia po operacji. Większość
pozostałych pacjentek ze stopniem I wymaga chemioterapii.
Podgrupy pacjentek w różnych stadiach I powinny być
dokładnie zdiagnozowane celem podjęcia (lub nie)
następowej chemioterapii. Kobiety z nowotworem w stadium
zaawansowania II, III i IV raka nabłonkowego jajnika
powinne otrzymać chemioterapię po operacji.
Wszystkie kobiety powinny otrzymać od swoich lekarzy
rzetelne informacje dotyczące raka jajnika. Nie powinno
być również różnic w dotarciu do
wykwalifikowanych specjalistów, optymalnej terapii i protokołów
leczniczych.
Dlaczego obecnie stosowane badania przesiewowe
nie są efektywne ? Nie jest łatwo uzyskać
nieprawidłowy wynik badania. Wszystko co możesz
zrobić to powiedzieć, że test na obecność
nowotworu jest pozytywny, lecz może być jednakowoż
nieprawdziwy z powodu wielu czynników. Wtedy należy go
powtórzyć po kilku miesiącach i wybrać 2 dobre
z trzech wykonanych. Ewentualnie można usunąć
jajniki aby przekonać się, że nie ma w nich
nowotworu. Nieprawidłowy rozmaz cytologiczny można
uzyskać łatwiej i może być on wykonywany
często, jednak nie jest łatwo uzyskać nieprawidłowy
wynik CA 125 lub wynik badania ultrasonograficznego. Kobiety z
udokumentowanym występowaniem raka jajnika w rodzinie,
kiedy przyżyciowe ryzyko wystąpienia raka wynosi
50%, powinne poddawać się corocznej kontroli
lekarskiej i badaniu USG. Jednak nie wykazano żadnych
korzyści z takiego modelu kontroli. Nawet jeśli
zadecydujesz o wykonywaniu regularnym badania CA 125 i usg
narządów rodnych, jak często należy je
wykonywać ? 1 raz w roku wydaje się nieadekwatne dla
tempa wzrostu raka jajnika. Jak długo należy to robić?
Przez następne 30 lat ?
przyczyna - nieznana
ryzyko:
- przyżyciowe
ryzyko wystąpienia raka jajnika - 1.7%
- jeśli
rak jajnika wystąpił u krewnej w pierwszym
stopniu pokrewieństwa - ryzyko wynosi do 3-5%
- jeśli
rak jajnika wystąpił u 2 i więcej krewnych
- ryzyko wynosi 7%. Rodzinne występowanie raka
jajnika cechuje się wczesnym pojawieniem się.
przed 50 rokiem życia, przeważnie jest to
zaawansowany nowotwór nabłonkowy (surowiczy)
czynniki ryzyka:
- wiek
- nierodzenie
- późna
ciąża
- dobrobyt
Torbiele jajnika
- powodują
powiększenie jajnika
- mogą
być wypełnione płynem (proste) lub zawierać
wewnętrzne struktury (złożone)
- termin
torbiel różnicuje powiększenie jajnika z litymi
powiększeniami
- pojedyncze
torbiele nie posiadają struktur wewnętrznych i są
mniej złośliwe niż torbiele ze strukturami
wewnątrz oraz guzy lite
- USG
jest pomocne w ocenie torbiel prostych i złożonych
- są
często spotykane. Każda miesiączkująca
kobieta posiada cystę podczas każdego cyklu.
Czasem nie dochodzi do owulacji i torbiel folikularna
pozostaje. Zaczyna się powiększać i może
przyjąć wielkość piłki
bejsbolowej. Czasami ulegają pęknięciu.
Czy torbiel może zawierać raka ?
Jeśli:
- -
w USG jest to prosta torbiel, bez żadnych struktur
wewnętrznych
- -
jest jednostronna
- -
ma mniej niż 10-13 cm średnicy
- -
pojawia się u owulujących kobiet lub podczas
wczesnej ciąży
- -
nie ma żadnych innych nieprawidłowości w
miednicy tj powiększonych węzłów chłonnych
lub płynu w jamie miednicy
- -
nie ma objawów bólowych
wtedy
czekaj.
Powtórz badanie za 4 tygodnie. Jeśli
torbiel się zmniejszyła lub zniknęła - była
torbielą czynnościową - albo ciałko żółte,
albo torbiel folikularna. dalsza kontrola nie jest wymagana.
Jeśli torbiel utrzymuje się należy rozważyć
ingerencję chirurgiczną.
Należy pamiętać, że
pacjentki stosujące DA nie powinny mieć żadnych
czynnościowych torbieli (działanie tabletek to
zapobieganie owulacji , choć niektóre kobiety mimo
stosowania DA - owulują). U dziewczynek przed menarche i
kobiet po menopauzie takie torbiele nie występują.
Jeśli w grupach kobiet przed 1 miesiączką i po
ostatniej miesiączce pojawi się torbiel jest ona
najczęściej złożona lub lita i wymaga
leczenia chirurgicznego. Jest to jedyna droga by przekonać
się czy nie jest to rak.
Rak
macicy: badania przesiewowe, leczenie i kontrola
(na podstawie: Cancer of the Uterus autorstwa
MD.William M. Rich)
Typy raka macicy. Każda z trzech części z
jakich zbudowana jest macica może prowadzić do utworzenia
nowotworu. Z mięśni gładkich - leiomyosarcoma. Jest również
łagodny nowotwór - leiomyoma - najczęściej używana nazwą
jest mięśniak lub włókniak. Nowotwory podścieliska błony
śluzowej macicy należą do grupy mięsaków (sarcoma). Część
gruczołowa daje nowotwory klasyfikowane jako adenocarcinoma.
Termin - rak macicy odnosi się najczęściej do tego
ostatniego.
Istnieje stopniowość adenocarcinoma - I - oznacza dobrze zróżnicowany,
łatwy dla rozpoznania - wywodzący się z gruczołowej tkanki
z obecnością gruczołów. Stopień III oznacza - słabo zróżnicowanego
z małą ilością struktur gruczołowych. Jest to rak lity.
Stopień II to rodzaj pomiędzy oboma opisanymi. Oczywiście
stopień I - najłagodniejszy, stopień III - najbardziej
złośliwy.
W macicy występują również zmiany przedrakowe. Zmiany te
są wynikiem silnej stymulacji gruczołów poprzez wysokie
stężenia estrogenów lub przedłużony wpływu estrogenów.
Mogą się pojawić u młodych kobiet , które nie owulują
regularnie tak samo jak i u starszych otyłych kobiet.
Zmiany te to hyperplazja błony śluzowej. Może być
zdiagnozowana tylko za pomocą biopsji endometrium. Nie jest
sama w sobie nowotworem, ale najlepsze leczenie - to
histerectomia. W leczeniu farmakologicznym może być
stosowany progesteron w wysokich dawkach. Jeśli pojawi się u
młodych kobiet - są one najprawdopodobniej relatywnie
niepłodne z powodu nieregularnych cykli lub nieregularnych
owulacji. W takich przypadkach leczeniem jest terapia
wywołująca owulację. Jeśli obecna jest owulacja nie mamy
do czynienia z niekontrolowana stymulacja estrogenami
ponieważ obecna jest faza lutealna z prawidłowym
wydzielaniem progesteronu. Ciąża również zmniejsza
hyperplazję. Dla większości kobiet najlepszą terapią jest
histerektomia.
Brodawkowy surowiczy gruczolakorak i jasno komórkowy
gruczolakorak są podtypami gruczolakoraka macicy. Różnią
się one ponieważ ich wzrost związany jest z szerzeniem się
do jamy brzusznej. Z tego powodu zachowują się czasem jak
rak jajnika. Diagnostyka i stopnie złośliwości są takie
same jak przy typowym raku macicy. Najlepszą terapią jest
rozważenie leczenia całej jamy brzusznej ale nie ma takiej
możliwości. Całkowite naświetlenie jamy brzusznej może
być wykonane, ale posiada wiele skutków ubocznych . Brak
jest jednoznacznego stanowiska co do leczenia tego typu raków.
Czynniki ryzyka dla gruczolakoraka macicy. Wiek jest
najważniejszym czynnikiem ryzyka. Ten nowotwór dotyczy
kobiet okresie okolomenopauzalnym i po menopauzie. Jest dobrze
znany również związek z estrogenami. Estrogen jest hormonem
produkowanym przez jajnik. Związek między przysadką mózgową
oraz jajnikami jest następujący: po pierwsze, przysadka
bezpośrednio wpływa na jajnik wydzielając FSH co powoduje
dojrzewanie komórki jajowej. Jajnik produkuje niewielki
pęcherzyk jajnikowy o wielkości 1,3cm z komórką jajową w
środku. Podczas dojrzewania komórki jajowej jajnik produkuje
estrogen. Wpływ estrogenu na macicę to powiększenie i
proliferacja gruczołów macicy. Przysadka mózgowa
wydzielając LH powoduje owulację, pęknięcie pęcherzyka i
uwolnienie komórki jajowej.
Komórka jajowa przechodzi przez jajowody.
Pozostała część pęcherzyka, pod wpływem LH, rozpoczyna
produkcję progesteronu. Progesteron powoduje zmianę błony
śluzowej macicy, która gotowa jest na przyjęcie ciąży. Jeśli
ciąża nie nastąpi - kończy się produkcja progesteronu.
Kiedy stężenie progesteronu zmniejszy się błona śluzowa
macicy ulega zmniejszeniu i złuszczeniu. Następuje
krwawienie miesięczne. Zaczyna się następny cykl.
Jeśli kobieta ma problem z owulacją, jej
jajnik produkuje w dalszym ciągu estrogen. Powoduje to dalszą,
stałą stymulację gruczołów macicy i zwiększa ryzyko raka
macicy. Również kobiety w okresie pomenopauzy stosujące
jedynie estrogeny bez progestagenów mając zachowana macicę
narażone są na podobne działanie. Kobiety pomenopauzalne,
które są otyłe, mają wyższe stężenie estrogenów z
powodu przemiany w tkance tłuszczowej androgenów do estrogenów
i w związku występuje u nich wyższe ryzyko raka endometrium. Kobiety, które z powodu raka piersi stosują
tamoksyfen również mają zwiększone ryzyko (5-12 razy) raka
endometrium (tamoksyfen w drogach rodnych działa jak
estrogen).
Czynniki, które powodują wzrost wpływu progesteronu na
macicę obniżają ryzyko gruczolakoraka endometrium. Ciąża
jest okresem charakteryzującym się wzrostem stężenia
progesteronu, więc kobiety które były w ciąży przez
większą cześć swojego życia mają niższe ryzyko
zachorowania na raka macicy. Kobiety stosujące doustną
antykoncepcję również mają niższe ryzyko wystąpienia
raka macicy. DA zawierają zarówno estradiol jak i
progestagen ale najważniejsze działanie wynika z
progesteronu. W przeciwieństwie do estradiolu. Przedłużone
stosowanie progestagenu, wywołuje scienczenie i atrofię
endometrium, Istnieją również inne czynniki ryzyka raka
macicy lecz najważniejsze są związane z zależnością
estradiol-progestagen.
Objawy raka macicy: najczęstszym objawem raka macicy jest
nieprawidłowe krwawienie. U kobiet po menopauzie każde
krwawienie związane może być z obecnością nowotworu.
jedyną drogą aby się o tym przekonać jest wykonanie
biopsji błony śluzowej macicy. Może być to wykonane zarówno
w warunkach ambulatoryjnych bez znieczulenia, lub w warunkach
szpitalnych ze znieczuleniem. Pomocna bywa histeroskopia, która
polega na wizualizacji błony śluzowej macicy i biopsja
dzięki temu może być wykonana bezpośrednio.
Trzeba być absolutnie przekonanym, że krwawienie nie jest
spowodowane rakiem macicy. Rozmaz cytologiczny nie jest
związany z błoną śluzową macicy i przy tym rozpoznaniu
nie ma żadnej wartości. Wykonanie testów hormonalnych również
nie ma tu zastosowania. Każde krwawienie u kobiety po
menopauzie musi być poważnie traktowane i zdiagnozowane.
Sporadycznie wykonanie usg może być pomocne w ocenie
grubości endometrium, szczególnie u kobiet starszych, które
nie można poddać biopsji ze względu na przeciwwskazania do
znieczulenia. Jeśli grubość błony śluzowej macicy jest
widoczna i > 5 mm - mamy do czynienia z nowotworem.
Problem z kobietami po menopauzie stosującymi hormonalną
terapię zastępczą wynika z tego, że występują u nich
czasami nieregularne krwawienia, które wymagają wykonania
biopsji. Jeśli sposób stosowania hormonów jest cykliczny
podczas jednego cyklu występują dni kiedy pojawia się
niewielkie krwawienie i wtedy biopsja nie jest potrzebna.
Jeśli krwawienie pojawia się w innym czasie - biopsja
powinna być wykonana. Jeśli terapia jest ciągła a
krwawienie wystąpi - biopsja powinna być wykonana.
Badania przesiewowe. Nie ma polecanych badań przesiewowych
dla rak macicy. Jedynym badaniem jest wykonanie biopsji błony
śluzowej macicy. Niekórzy preferują wykonywanie 1x na rok
biopsji macicy u pacjentek stosując tylko estrogenową
terapię zastępczą (bez progestagenów), podobnie kobiety
stosujące tamoksyfen. Rozmaz cytologiczny nie jest badaniem
przesiewowym, dla tego rodzaju nowotworu - lecz jeśli na
przypadkowo wykonanym rozmazie obecne są komórki błony
śluzowej macicy - biopsja endometrium winna być wykonana.
Diagnostyka: rak macicy rozpoznany bywa po wykonaniu biopsji
endometrium, histeroskopii a czasem dopiero po wykonaniu
histerektomii. Najważniejszym zadaniem jest zdiagnozować
każde krwawienie po menopauzie. Ważne jest to, że rak
macicy bardzo wcześnie powoduje nieprawidłowe krwawienie,
więc jeśli nie będą one zignorowane, wczesna diagnoza
może być sukcesem do całkowitego wyleczenia. 3/4 wszystkich
raków macicy jest diagnozowanych we wczesnym okresie. To
wyjaśnia, że mimo częstego wykrywania raków macicy
śmiertelność z ich powodu jest niska.
Stopnie raka macicy. Stopnie zaawansowania raka macicy są
określone po interwencji chirurgicznej czyli po histerektomii, owariektomii i usunięciu jajowodów, ocenie
miednicy i węzłów chłonnych.
Chirurgiczne stadia raka macicy
| Stopień
I |
|
ograniczony do błony śluzowej
endometrium |
|
IA |
nie nacieka ściany macicy |
|
IB |
nacieka mniej niż w połowie ścianę
macicy |
|
IC |
Nacieka więcej niż połowę ściany
macicy |
| Stopień
II |
|
Nacieka szyjkę macicy |
|
IIA |
nacieka
powierzchownie wzdłuż szyjki macicy |
|
IIB |
nacieka głębiej wewnątrz szyjki
macicy |
| Stopień
III |
|
rak powoduje naciek na zewnątrz macicy |
|
IIIA |
nacieka
jajniki lub jajowody |
|
IIIB |
nacieka
pochwę |
|
IIIC |
nacieka
miednicę lub węzły chłonne |
| Stopień
IV |
|
odległe przerzuty |
|
IVA |
nacieka pęcherz moczowy lub odbytnicy |
|
IVB |
nacieka jamę brzuszna lub inne odległe
miejsca |
Leczenie. Terapia raka macicy jest połączeniem
chirurgii i radioterapii. Wczesne stopnie poddane zostają
operacji polegającej na usunięciu macicy, jajników i
jajowodów w celu potwierdzenia stopnia zaawansowania. Jeśli
naciekanie dotyczy jedynie ściany macicy a stopień jest
niski (I lub II) wystarczająca pozostaje chirurgia. Wyższe
stopnie wymagają naświetlań. Niektórzy lekarze preferują
naświetlania przed operacja . Zaawansowane stopnie wymagają
naświetlań lub chemioterapii. Na szczęście progesteron ,
który wywołuje niewielkie uboczne skutki, jest dobrym lekiem
w chemioterapii.
Często nowotwór ten zdiagnozowany jest we wczesnym stadium.
Przeważnie są to starsze kobiety, u których występują
jeszcze inne poważne problemy medyczne. W tym rodzaju
nowotworu ważna jest indywidualizacja leczenia z powodu częstej
obecności wczesnych stadiów zaawansowania.
Prognoza: Z powodu wczesnego wykrywania i z reguły wczesnych
stadiów choroby większość kobiet ulega wyleczeniu. Najważniejsze
są dwa pierwsze lata po leczenie, Jeśli po 5 latach nie ma
żadnej wznowy - uważamy pacjentkę za wyleczoną.
Pięcioletnie przeżycie
z powodu gruczolakoraka macicy
| Stopień
I |
80% |
| Stopień
II |
65% |
| Stopień
III |
30% |
| Stopień
IV |
10% |
Rak należący do stopnia IA u 95% pacjentek
daje 5 letnie przeżycie. Prognoza przeżycia zależy od
stadium nowotworu.
|
