The Menopause Web Reference

Słowa kluczowe:
nowotwór piersi, tożsamość seksualna kobiety, funkcje seksualne kobiet, związki seksualne, czynniki biologiczne, wiek, obrzęk limfatyczny, objawy uboczne po operacji, radio i chemioterapii, problemy związane z ciążą, bezpłodność, jatrogenna menopauza

Poniższe informacje koncentrują się na czynnikach biologicznych, które mogą upośledzać seksualność kobiety po rozpoznaniu i leczeniu raka piersi. Czynniki te są niestety rzadziej brane pod uwagę niż czynniki psychosocjalne.

Jakie są konsekwencje rozpoznania raka piersi?
Tożsamość seksualna kobiety, funkcje seksualne kobiet i związki seksualne kobiet mogą ulec dramatycznemu pogorszeniu w sferze uczuciowej i fizycznej poprzez wiele zmian jakie zachodzą podczas procesu diagnostyczno-terapeutycznego raka piersi, co zaburza życie kobiety oraz jej związki partnerskie.

TOŻSAMOŚĆ SEKSUALNA KOBIETY

Jakie czynniki związane są z seksualną tożsamością kobiety?

kobiecość

macierzyństwo

erotyzm

funkcja socjalna

Wszystkie te czynniki mogą być zaburzone poprzez obecność procesu diagnostyczno-terapeutycznego związanego z rozpoznaniem raka piersi.

Kobiecość może ucierpieć poprzez wiele przyczyn biologicznych:

1. Piersi są oznaką kobiecości
Jak wpływa mastektomia na wizerunek własny?
W zależności od rodzaju operacji własny wizerunek może być tym parametrem, który zostanie znacznie upośledzony. Pod uwagę należy wziąć: wycięcie guzka a mastektomia z wczesną bądź późną rekonstrukcją gruczołu piersiowego oraz wynik kosmetyczny tej rekonstrukcji, następowa radio lub chemioterapia. Bardziej konserwatywna metoda operacji nie wydaje się znacząco mieć wpływ na jakość życia ani seksualność kobiety w obserwacji wieloletniej.

2.Obrzęk limfatyczny kończyny górnej
Czym naprawdę jest obrzęk limfatyczny kończyny górnej?
Stwierdzenie to wskazuje na stopniowe powiększanie się obwodu ramienia z powodu zmniejszenia drenażu limfatycznego tej strony po której przeprowadzono mastektomię. Związane jest to z uszkodzeniem naczyń limfatycznych i węzłów chłonnych, wtórnie do usunięcia węzłów chłonnych pachowych.
Ile kobiet z rakiem piersi cierpi na obrzęk ramienia?
U około 30-40% kobiet po mastektomii rozwija się obrzęk limfatyczny do 20 lat po operacji.

W jaki sposób te czynniki wpływają na kobiecość?
Obrzęk limfatyczny może spowodować znaczne powiększenie obwodu ramienia a przez to uszkodzić jego funkcję. Szczególnie ważne jest to, że często obrzęk limfatyczny dotyczy strony dominującej przez co naruszona zostaje autonomia i niezależność kończyny górnej. Obraz związany z brakiem harmonii w naszym ciele może uszkadzać nasze wyobrażenie o kobiecości prowadząc do depresji.
Co powinny robić kobiety aby zapobiegać obrzękowi limfatycznemu?
Należy zwrócić szczególną uwagę na codzienne życie oraz pewne zalecenia, które nie pozwalają na zwiększanie objętości ramienia:
- staraj nie kaleczyć się (np podczas manicuiru)
- staraj nie doprowadzać do oparzeń (uważaj w kuchni, ubieraj ochronne rękawice gdy sięgasz po gorący garnek, nie opalaj się.)
- staraj się nie doprowadzać do ukłucia (igły)
- staraj się nie doprowadzać do uderzenia
- staraj się nie wykonywać niespodziewanego wysiłku
- nie dźwigaj bagażu uszkodzona ręką
- nie pozwalają aby wykonywano iniekcje dożylne w uszkodzoną kończynę
- nie mierz ciśnienia na tej kończynie

Jak możemy leczyć obrzęk limfatyczny?
Trzy główne metody leczenia to:

drenaż limfatyczny, poprzez masaż ręczny
bandaże uciskowe
leki, które wzmagają drenaż limfatyczny

Paci E.Cariddi A. Barchielli A. Bianchi S.Cardona G.Distante V.
Long term sequelae of breast cancer surgery
Tumori, 82; 321-324,1996

Runowicz CD, Lymphedema:patients and provider education-Current status and future trends
Cancer 83/12: 2874-2876, 1998

3. Jatrogenna menopauza
Jaka jest różnica między menopauzą jatrogenną a "naturalną" menopauzą?
Menopauza jatrogenna jest oczekiwanym zakończeniem miesiączkowania w wyniku leczenia np chemioterapii u kobiet chorych na raka piersi.

Kto najbardziej odczuwa skutki menopauzy jatrogennej?
Pacjentki młode (25% kobiet z rakiem piersi są w okresie przedmenopauzalnym) są bardziej poszkodowane w związku z całością zabiegów związanych z rakiem piersi z powodu utraty swoich lat płodnych.

Dlaczego?
Estrogeny modulują jakość życia zarówno w zakresie mózgu jak i narządów czucia. brak estrogenów wywiera negatywny wpływ na organy płciowe i popęd płciowy.
4.Wiek
Dlaczego oprócz menopauzy ważnym czynnikiem jest wiek w którym rozpoznano raka piersi?
Kobiety mają różne indywidualne i socjalne cele i zadania w latach reprodukcyjnych i mają różne priorytety w zależności od dekady w której się znajdują

Schover LR, Yetman RJ, Tuason LJ et al
Partial mastectomy and breast reconstruction. A comparison of their effects on psychosocial adjustement, body image, and sexuality
Cancer 75(1):54-64; 1995

Graziottin A
Libido
John Studd (ed), Yearbook of the Royal College of Obstetricians and Gynaecologists, RCOG Press-Parthenon Publishing Group, p.235-243; 1996

Graziottin A. Castoldi E.
Sexuality and breast cancer: a review
In Studd J. The management of the Menopause.The Millennium Review, Parthenon Publishing, London, 201-20, 2000

Ganz PA, Coscarelli A, Fred C et al
Breast cancer survivors: psychosocial concerns and quality of life
Breast Cancer Res Treat 38(2):183-99;1996

Dorval M, Maunsell E, Deschenes L et al
Type of mastectomy and quality of life for long term breast carcinoma survivors
Cancer 83:2130-8; 1998

Schover LR
Sexuality and body image in younger women with breast cancer
J Natl Cancer Inst Monogr (16):177-82; 1994

Macierzyństwo jest najważniejszym problemem jaki dotyka 25% kobiet z rakiem piersi w okresie premenopauzy.
U kobiet po raku piersi muszą być spełnione następujące warunki:

zapłodnienie powinno nastąpić nie wcześniej niż po 2 latach od leczenia raka piersi
płodność jest zmniejszona po chemioterapii
ryzyko wad płodu wskutek chemioterapii nie jest wyższa niż w przypadku zdrowych kobiet
produkcja mleka jest zmniejszona w wyniku napromieniania piersi

Czy ciąża może spowodować zwiększenie nawrotów raka piersi?
Badania naukowe zaprzeczają takiemu ryzyku. Niektóre jednak doniesienia wskazują na szkodliwy wpływ ciąży na subkliniczną postać raka piersi. Nie ma do tej pory doniesień na temat stosowania antyestrogenów podczas ciąży..

Guinee VF, Olsson H, Moller T et al
Effect of pregnancy on prognosis for young women with breast cancer
Lancet 343:1587-89; 1994

Collichio FA, Agnello R, Staltzer J
Pregnancy after breast cancer: from psychosocial issues through conception
Oncology (Huntingt) 12(5):759-65, 769; discussion 770, 773-5; 1998

Erotyzm Rak piersi może wywrzeć wpływ na zmysłowość, seksualność i wrażliwość przez:

Wpływ chirurgii na erotyzm piersi: 44% kobiet po częściowej mastektomii i 83% kobiet po rekonstrukcji piersi podaje że przyjemność związana z pieszczotami piersi uległa obniżeniu.

Menopauza. Odczuwanie erotyzmu u kobiety jest zmniejszone wskutek objawów menopauzalnych takich jak:
- objawy dyspareunii

i oznaki:

zmarszczki
zmiana masy ciała
inna budowa ciała
suchość w jamie ustnej
suchość w pochwie
pogorszenie odczuć seksualnych

Jakie inne skutki w erotyce wywiera chemioterapia?

tendencja do rzadszego odczucia pożądania
suchość pochwy oraz dyspareunia
rzadsze stosunki płciowe
zmniejszenie odczuwania orgazmu podczas stosunku chociaż zdolność do osiągania orgazmu poprzez pieszczoty niezwiązane ze stosunkiem nie różni się w porównaniu ze zdrowymi kobietami. Występuje zmniejszenie wrażliwości podczas stosunku płciowego.

Depresja i strach
Rak piersi prowadzi do upośledzenia samoakceptacji oraz funkcji seksualnych poprzez nie-hormonalne czynniki, co podaje 17-25% kobiet leczonych z powodu raka piersi.

Rola socjalna
Rak piersi może pozostać bez wpływu szczególnie u kobiet wyedukowanych, oczywiści oprócz fazy ostrej lub częściej w przypadkach ciężkich i agresywnych.
Jednak 20% kobiet po leczeniu raka piersi podaje następujące objawy, które mogą wpływać negatywnie na zachowania socjalne:

zmniejszenie energii życiowej
psychologiczne zmartwienie
trudności w koncentracji, pamięci i myśleniu

Chemioterapia związana z rakiem piersi może negatywnie wpływać na następujące funkcje poznawcze:

utrzymanie uwagi
sprawność pamięciowa
szybkość przepływu informacji
pamięć wzrokowa
funkcje motoryczne

Ganz PA, Coscarelli A, Fred C et al
Breast cancer survivors: psychosocial concerns and quality of life
Breast Cancer Res Treat 38(2):183-99; 1996

Dorval M, Maunsell E, Deschenes L et al
Type of mastectomy and quality of life for long term breast carcinoma survivors
Cancer 83:2130-8; 1998

Schover LR
Sexuality and body image in younger women with breast cancer
J Natl Cancer Inst Monogr (16):177-82; 1994

Runowicz CD
Lymphedema:patients and provider education-Current status and future trends
Cancer 83/12:2874-2876

Graziottin A
The biological basis of female sexuality
Int Clin Psychopharm 13(suppl 6): 15S-22S; 1998

Graziottin A
Sexuality and the menopause
in John Studd (ed) Management of the menopause-Annual Review, RCOG Press-Parthenon Publishing Group p.49-58; 1998

Graziottin A. Castoldi E.
Sexuality and breast cancer : a review
In Studd J. The management of the Menopause.The Millennium Review, RCOG Press- Parthenon Publishing, London, 201-20, 2000

FUNKCJE SEKSUALNE KOBIET

Stosowano różne modele opisujące funkcje seksualne u ludzi. Ostatnio dr Graziottin sugerowała, że funkcje seksualne u ludzi można zawrzeć w okręgu z 4 głównymi określeniami:

popęd płciowy, podniecenie, orgazm, satysfakcja.

Model ten związany jest ze zrozumieniem:

1. częstości kolidowania seksualnych problemów znanych z praktyki klinicznej z tymi zachowaniami, które są związane z psychopatologią

2. potencjalne neagtywne i pozytywne sprzężenie zwrotne związane z funkcją seksualną

POPĘD PŁCIOWY
Popęd płciowy należy rozpatrywać w 3 wymiarach, które tworzą kompleks współgrający ze sobą na zasadzie hamowania i pobudzania:

biologiczny/instynkt
motywacyjny/uczuciowy
wrodzony

Biologiczne korzenie popędu płciowego zależą po pierwsze od hormonów płciowych, które są niezbędne ale niewystarczające do uzyskania satysfakcjonującego popędu płciowego. Wydaje się, że kontrolują intensywność popędu płciowego i zachowanie seksualne raczej niż jego kierunek. utrata popędu płciowego do jakiegokolwiek partnera może być związana z problemami hormonalnymi, chociaż jeśli jest to utrata popędu płciowego do konkretnego partnera - jest to problem obojga partnerów.
W jaki sposób leczenie raka piersi wpływa na produkcję hormonów?
Po leczeniu raka piersi, w następstwie naturalnej lub jatrogennej menopauzy następuje brak estrogenów co może spowodować zahamowanie popędu płciowego i fizycznej wrażliwości . Utrata androgenów, wtórna do chemioterapii może pogorszyć ten stan.

Czy utrata popędu płciowego jest problemem wieloczynnikowym?
Tak. Może być wtórna do wielu różnych czynników np.:

zaburzenie podniecenia, z powodu biologicznych lub /i psychicznych przyczyn
zaburzenia orgazmu
brak satysfakcji - fizycznej, emocjonalnej lub obu

Motywacyjne/uczuciowe i wrodzone aspekty popędu płciowego mogą być upośledzone przez:

negatywny wpływ operacji na własny wizerunek
brak szacunku do siebie
postrzeganie siebie jako nie - pociągającej osoby
związek emocjonalny z partnerem może być bardzo ścisły, lecz obniżony jest popęd płciowy

Graziottin A
Libido

John Studd
(ed), Yearbook of the Royal College of Obstetricians and Gynaecologists, RCOG Press-Parthenon Publishing Group, London p.235-243; 1996

Barni S, Mondin R
Sexual dysfunction in treated breast cancer patients
Ann Oncol 8(2):149-53; 1997

PODNIECENIE SEKSUALNE
Czym dokładnie jest podniecenie seksualne?

Podniecenie seksualne wskazuje na stan specyficznego odczuwania, zazwyczaj związany z genitaliami. U kobiet podniecenie seksualne może być centralne, pozagenitalne obwodowe i genitalne.
Kobiety po leczeniu raka piersi mogą cierpieć z powodu całego złożonego kompleksu zaburzeń podniecenia, co jest wtórne do trudności w podnieceniu pochodzenia centralnego

Jaka jest ich przyczyna?

Związane jest to z brakiem hormonów płciowych, wskutek menopauzy jatrogennej lub naturalnej, stan może się pogarszać przy towarzyszących depresji, strachu, przewlekłego stresu, bezsenności co z kolei wiąże się z rozpoznaniem nowotworu.
U kobiet z rakiem piersi często pojawia się zmniejszona częstość snów erotycznych lub fantazji lub spontanicznego pobudzenia seksualnego.

Co to oznacza?

Erekcja sutków może być zmniejszona zarówno przez obniżenie wrażliwości piersi wskutek operacji i zahamowaniu u kobiet nieśmiałych, które ukazują bliznę i zeszpeconą pierś. Sugeruje się również negatywny wpływ braku hormonów na funkcję nerwów obwodowych co prowadzić może do parestezji.
Podniecenie genitalne powstaje dzięki działaniu neurotransmitera VIP (Vaso Intestinal Peptide), co prowadzi do nawilżenia pochwy.

Jaki jest efekt braku hormonów na podniecenie genitalne?

35-45% kobiet po menopauzie (brak wpływu estrogenów) skarży się na suchość pochwy i dyspareunię. Występujące przed menopauzą problemy z podnieceniem mogą się po menopauzie spotęgować.
Skurcz mięśni łonowo-guzicznych jako wtórny do objawu suchości w pochwie może obniżać podniecenie seksualne poprzez odczuwanie bólu podczas stosunku.

Co można zrobić aby podnieść podniecenie seksualne pochodzenia genitalnego?

Nauczyć się ćwiczeń mięśni dźwigacza odbytu
Masaż wykonywany przez pacjentkę z pomocą olejków medycznych może pomóc w dyspareunii i problemom związanym z hypoestrogenizmem, co nie może być leczone za pomocą estrogenów z powodu raka piersi

Jakie inne czynniki maja wpływ na podniecenie seksualne u kobiet?

Problemy naczyniowe są wydaje się bardzo ważnym czynnikiem w zaburzeniach podniecenia u kobiet.

Co możemy zrobić?

Kobiety po raku piersi, z zachowanym popędem płciowym i zaburzeniami naczyniowymi mogą stosować leki takie jak sildenafil, który nie jest przeciwwskazany u kobiet po raku piersi.

Jak dużo kobiet po raku piersi ma kłopoty z osiągnięciem podniecenia?
Badania ukazują, że :

problemy w osiągnięciu podniecenia seksualnego ma 61% kobiet po raku piersi
problemy z nawilżeniem pochwy ma 57% pacjentek.
Co jest interesujące pacjentki po raku piersi po roku od operacji powracają do równowagi fizycznej i psychicznej. Stopniowe pogorszenie odpowiedzi seksualnej trwa do 3 lat po operacji; 50% kobiet podaje znaczące pogorszenie życia seksualnego.

Ganz PA, Coscarelli A, Fred C et al
Breast cancer survivors: psychosocial concerns and quality of life
Breast Cancer Res Treat 38(2):183-99; 1996

Graziottin A. Castoldi E.
Sexuality and breast cancer : a review
In Studd J. The management of the Menopause.The Millennium Review, Parthenon Publishing, London, 201-20, 2000

ORGAZM

Jak wiele kobiet po raku piersi ma kłopoty z osiągnięciem orgazmu?
55%. Badania ukazują, że zdolność do osiągnięcia orgazmu podczas stosunku płciowego jest znacząco obniżona u kobiet, które leczone były chemioterapią chociaż ich zdolność do osiągnięcia orgazmu podczas pieszczot pozagenitalnych nie różni się od innych kobiet.

Dlaczego pacjentki po raku piersi mają trudności w osiągnięciu orgazmu?
Wytłumaczeniem jest niechęć do penetracji z powodu bolesnego stosunku płciowego w wyniku suchości w pochwie.

SATYSFAKCJA

Jak zdefiniować satysfakcję?
Na pewno zawiera w sobie fizyczną i uczuciową satysfakcję.

Jak wytłumaczyć zmniejszenie satysfakcji u kobiet po raku piersi?
To ból może być odpowiedzialny za zdecydowane zmniejszenie satysfakcji.

Schover LR, Yetman RJ, Tuason LJ et al
Partial mastectomy and breast reconstruction. A comparison of their effects on psychosocial adjustement, body image, and sexuality
Cancer 75(1):54-64; 1995

ZWIĄZKI SEKSUALNE

Jakość związków między partnerami, szczególnie zaś związki seksualne homo i heteroseksualne stanowią znaczącą część odczuwania satysfakcji u osób dorosłych
Wysoka jakość intymnych związków może odpowiedzieć dlaczego 62% pacjentek z rakiem piersi łatwiej rozmawia na temat swoich seksualnych problemów podczas choroby ze swoimi partnerami niż z lekarzami i psychologami (u nich porady szuka 15%).
Rozpoznanie nowotworu jest przerażającym faktem dla 2 osób (pary) i w rodzinie.
Młode kobiety mogą łatwiej ulec zranieniu, silniej przezywają stres związany z nowotworem.
Dla młodych mężów nowotwór w rodzinie jest bardziej dramatycznym stresem, który związany jest ze zmianą roli w domu niż dla mężczyzn starszych
Rozpoznanie raka piersi zmienia dotychczasowe relacje w rodzinie.

Jakie są aspekty fizyczne związków seksualnych? Jak mogą partnerzy zostać poszkodowani?
Operacja piersi może zmniejszyć atrakcyjność fizyczną kobiety i zmniejszyć łatwość prowadzenia gry wstępnej dotyczącej piersi.

Brak estrogenów powodując suchość w pochwie może wpłynąć na trudności w penetracji
Problemy z erekcją mogą być związane nie tylko z suchością w pochwie, która sama w sobie obniża jakość erekcji ale także suchość w pochwie może być odebrana przez partnera jako niechęć bądź odmowa do odbycia z nim stosunku.
Fizyczna i uczuciowa satysfakcja mężczyzny może być zmniejszona z powodu instynktownego zmniejszenia popędu, problemów fizycznych i emocjonalnych.
Najważniejsza pomoc powinna być skierowana do partnerów pacjentek po raku piersi

Northouse LL
Breast cancer in younger women: effects on interpersonal and family relations
Monogr Natl cancer Inst 16:183-190; 1994

Haddad P, Pitceathly C, Maguire P
Psychological morbidity in the partnersof cancer patients
Baider, L. & Cooper, CL.(Eds) Cancer and the family. John Wiley & Sons, England UK 1996, 257-268

ZMIANY ZWIĄZNE Z PACJENTKAMI PO RAKU PIERSI
Niektóre pacjentki podają wzrost popędu wbrew fizycznemu i psychicznemu dramatowi związanemu z leczeniem raka piersi.

Kim są pacjenci, którzy mają lepsze wyniki w przeżywaniu nowotworów, podają lepszą jakość życia i życia seksualnego, czym różnią się od tych, którzy mają ten sam rodzaj nowotworu i jego stopień, program leczniczy i prognozę przeżycia? Czy oni mają:

lepsze zrozumienie dla konieczności adaptacji?
lepsze mechanizmy kopiujące?
silniejszą siłę podtrzymującą?
strategie rehabilitacyjne?
lub jakieś niewidzialne i niedostrzegalne siły jak duchowość, nadzieja, zdolność do zmiany wartości i priorytetów, poznania radości życia i seksualnej zażyłości w momencie następujących zmian?

NA ZAKOŃCZENIE:

- w związku z wysoką przeżywalnością pacjentek zwiększyła się również odczuwana jakość życia. Pomoc psychologiczna oraz w zakresie seksu powinna być skierowania do pacjentki i partnera.

Ganz PA,Shag AC, Lee JJ et Al.
Breast conservation versus mastectomy: is there a difference in psychological adjustment or quality of life in the year after surgery?
Cancer 69: 1729-1738,1992

Dorval M, Maunsell E, Deschenes L et alType of mastectomy and quality of life
for long term breast carcinoma survivors
Cancer 83:2130-8; 1998

[Do góry]

NOWOTWORY NARZĄDòW RODNYCH - JAKOŚĆ ŻYCIA I PROBLEM SEKSU

Twoje pytania na temat jakości życia i seksualności po leczeniu:

nowotworu szyjki macicy
nowotworu endometrium
nowotworu jajnika
nowotworu sromu
rzadszych nowotworów (np. jajowodu lub pochwy)
jatrogennej menopauzy
depresji i strachu
tożsamości seksualnej kobiet i kobiecości
funkcji seksualnych kobiet: popędu płciowego, podniecenia seksualnego, orgazmu, satysfakcji
związków partnerskich i seksualnych
zmian zachodzących u kobiet po przeżyciu nowotworów

Słowa kluczowe: nowotwory narządów rodnych, tożsamość seksualna kobiet, funkcje seksualne, związki seksualne, zaburzenia seksualne u kobiet, objawy uboczne po operacji, chemio i radioterapii, bezpłodność, jatrogenna menopauza.

Obecnie nowotwory częściej są chorobami przewlekłymi niż prowadzącymi do zgonów. Istotna więc jest ocena jakości życia, ze szczególnym uwzględnieniem życia seksualnego, w aspekcie przebycia choroby nowotworowej.

Poniższe informacje skupiają się na czynnikach biologicznych, które mogą mieć wpływ na seksualność kobiety w trakcie diagnostyki i leczenia nowotworów narządu rodnego. Czynniki te współistnieją i są nierozerwalnie złączone z uwarunkowaniami psychosocjalnymi.

Jakie nowotwory ginekologiczne mogą wystąpić?

szyjki macicy, który dotyczy części macicy od strony pochwy
błony śluzowej macicy - endometrium
jajnika
sromu, wywodzący się z zewnętrznych narządów płciowych
pochwy (bardzo rzadki)
jajowodów (bardzo rzadki)

Jaki wpływ na kobiecość wywierają nowotwory narządu rodnego?
Nowotwory narządu rodnego mogą wpływać na trzy najważniejsze domeny seksualności kobiety:tożsamość seksualną, funkcje seksualne, związki seksualne.

Tożsamość seksualna
Negatywny wpływ nowotworów narządu rodnego na tożsamość seksualną zależy od:

Wieku w którym zdiagnozowano nowotwór
Wiek jest pierwszym biologicznym czynnikiem, który może modyfikować wyniki rozpoznania i leczenia nowotworów narządu rodnego
Diagnoza i leczenie nowotworów narządu rodnego wywiera zdecydowanie negatywny wpływ u pacjentek młodych, co związane jest z operacją, radioterapią, chemioterapią

Andersen BL, Anderson B, de Prosse C
Controlled prospective longitudinal study of women with cancer: Sexual functioning outcomes

J Consult Clin
Psychol 1989; 75(6):683-91

Graziottin A.
Sexual function in women with gynecologic cancer. A review

Italian Journal
of Gynecology and Obstetrics, 2001; 2: 61-68

Rodzaje nowotworów:

nowotwór szyjki macicy
Kto jest narażony na rozwój nowotworu szyjki macicy?
Ten typ nowotworu najczęściej ujawnia się u młodszych kobiet (średnia wieku 51,5 lat); 15% nowotworów szyjki macicy dotyczy kobiet przed 40 rokiem życia.

Jaki jest najczęstszy rodzaj leczenia?
Jeśli nowotwór jest typu in situ - przeprowadza się "proste" usunięcie macicy (histerektomię) i zaleca bardzo szczegółowe monitorowanie pacjentek po operacji. Bardziej inwazyjne postaci wymagają histerektomii rozleglejszej, z usunięciem min. jajników i węzłów chłonnych. Operacja ta powoduje menopauzę jatrogenną oraz zdecydowane skrócenie pochwy.

Czy hormonalna terapia zastępcza pomaga zmniejszyć negatywne biologiczne skutki leczenia?
TAK.
Szybkie włączenie leczenia hormonalnego, choćby tylko lokalnie, najchętniej jednak układowego, po leczeniu operacyjnym zapobiega ostrym objawom związanym z przedwczesną menopauzą. HTZ zmniejsza również skrócenie, inwolucję naczyniową i suchość pochwy.

Jakie biologiczne efekty związane są z radioterapią?
Radioterapia w zakresie miednicy może powodować ujemne skutki związane z pęcherzem moczowym i końcowym odcinkiem jelita grubego, co w rezultacie dotyczyć może pogorszenia jakości życia płciowego, obniżyć samoakceptację etc.

Jakie inne problemy osobiste mogą się pojawić podczas rozpoznania i leczenia nowotworu szyjki macicy?
- W związku z etiologią (infekcja HPV - papillomavirus) ważna jest świadomość możliwości zakażenia się od partnera
- Może rozwinąć się poczucie winy
- Może pojawić się agresywne nastawienie do partnera związane z możliwością zarażenia się od niego
- Powyższe odczucia mogą negatywnie wpływać na motywacyjne korzenie libido w związku
Di Benedetto P, Graziottin A.
Piacere e dolore
Atti del Sesto Congresso SIMFER, Trieste, Libreria Goliardica Editrice, Trieste, 1997

Andersen BL, Anderson B, de Prosse C
Controlled prospective longitudinal study of women with cancer: I. Sexual functioning outcomes
J Consult Clin
Psychol 1989; 75(6):683-91

Graziottin A.
Sexual function in women with gynecologic cancer. A review

Italian Journal of Gynecology and Obstetrics, 2001; 2: 61-68
2. Nowotwór błony śluzowej macicy
Kto jest narażony na rozwój nowotworu błony śluzowej macicy?
Ten typ nowotworu jest typowy dla kobiet po okresie menopauzy, ze szczytem zachorowań około 60 roku życia. Kobiety otyłe mają wyższe ryzyko zachorowania na nowotwór błony śluzowej macicy. Tkanka tłuszczowa produkuje z krążących androgenów estrogen - estron. W przypadku wysokiego stężenia tego estrogenu istnieje możliwość rozwoju nowotworu.

Jaki jest najczęstszy rodzaj leczenia?
Kiedy rozpoznanie zostaje postawione we wczesnym stadium, wykonuje się histerektomię

Jakie są odczucia kobiet po rozpoznaniu nowotworu błony śluzowej macicy?
Najważniejszym jest fakt konieczności operacji, usunięcia macicy, co u kobiet w okresie reprodukcji może mieć ogromne znaczenie. W przypadku kobiet starszych ma to również ogromne znaczenie z powodu możliwości upośledzenia jakości dalszego życia płciowego.
3. Nowotwór jajnika
Kto jest narażony na rozwój nowotworu jajnika?
Istnieją dwie grupy najbardziej narażone na rozwój tego typu nowotworu. Pierwsza to niewielka grupa kobiet w drugiej dekadzie życia, druga duża grupa to kobiety po menopauzie.

Jak wpływ ma rozpoznanie tej choroby na jakość życia i kobiecość?
Wpływ na jakość życia i kobiecość jest znaczny z powodu agresywności leczenia związanego z tym rozpoznaniem.

Utrata masy ciała (brak apetytu z powodu choroby lub z powodu chemioterapii), wzrost obwodu brzucha, zmiana w funkcjonowaniu jelit, bóle brzucha, mogą obniżyć poziom energii życiowej, jakość życia oraz fizyczną ekspresję miłości.

Łysienie, anoreksja, ubytek masy ciała, wpływ menopauzy mogą dotyczyć wyglądu ciała, samoakceptacji, postrzeganie własnej estetyki.

Utrata masy ciała (brak apetytu z powodu choroby lub z powodu chemioterapii), wzrost obwodu brzucha, zmiana w funkcjonowaniu jelit, bóle brzucha, mogą obniżyć poziom energii życiowej, jakość życia oraz fizyczną ekspresję miłości.

Łysienie, anoreksja, ubytek masy ciała, wpływ menopauzy mogą dotyczyć wyglądu ciała, samoakceptacji, postrzeganie własnej estetyki.

Jaki jest najczęstszy rodzaj leczenia?
Nowotwór o typie dysgerminoma, charakterystyczny dla młodych kobiet wymaga usunięcia jajnika, lub obu z pozostawieniem macicy. Pozostawienie macicy, za zgodą onkologa jest ważne z powodu możliwości prowadzenia hormonalnej terapii zastępczej i/lub następowej ciąży poprzez ovodonation (tj wszczepienie zapłodnionej komórki jajowej pochodzącej od zdrowej kobiety - dawcy)
4. Nowotwory jajowodów
Są rzadkie. Schemat leczenia - podobny
5. Nowotwór sromu
Kto jest narażony na rozwój nowotworu błony śluzowej macicy?
Za stan przedrakowy sromu uważa się nowotworzenie po infekcji papillomavirus, co występuje częściej u kobiet młodych. Inwazyjne nowotwory częstsze są u kobiet dojrzałych - po menopauzie.

Jaki jest najczęstszy rodzaj leczenia?
Stany przedrakowe są najczęściej usuwane za pomocą lasera. Leczenie to może mieć czasami fizyczne i seksualne konsekwencje. Kobiety z rozpoznawanym nowotworem inwazyjnym poddawane są radykalnej wulwektomii.
5. Nowotwór pochwy
Bardzo rzadki. Wywodzi się z procesów występujących podczas ciąży. Najczęstszą formą jest jasno komórkowy gruczolakorak, jako wtórny do przewlekłego stosowania dietylstilbestrolu. Hormon ten stosowany był w latach 50-tych. Obecnie lek ten został wycofany.

UWAGA:

U kobiet po nowotworach ginekologicznych jakość życia (krótkoterminowo) zależy od rodzaju przeprowadzonej operacji; histerektomia albo histerektomia z usunięciem jajników.

Konieczność następowej radioterapii, chemioterapii, leczenie operacyjne oszczędzające bądź radykalne.

U kobiet po nowotworach ginekologicznych jakość życia (długoterminowo) zależy od:

obecności nawrotów
ogólnego zdrowia kobiety
zadowolenia z jej związków i uprzedniego życia płciowego
zakresu operacji w zakresie miednicy mniejszej

Jatrogenna menopauza

Czym jest jatrogenna menopauza?
Jatrogenna menopauza wywołana jest przez działania medyczne (terapię).

Jaki rodzaj leczenia może prowadzić do menopauzy?
- obustronne usunięcie jajników pozbawia pacjentkę możliwości zajścia w ciążę, w niektórych przypadkach stosuje się metodę ovodonation. Występuje również brak estrogenów i androgenów prowadząc do tzw "kobiecego zespołu niedoboru androgenów".

- Układowa chemioterapia może upośledzać jajeczkowanie

- Radioterapia w zakresie miednicy mniejszej, szczególnie w okolicy narządów płciowych może uszkadzać jajniki

Co oznacza określenie "kobiecy zespół niedoboru estrogenów?

utratę popędu płciowego
zmniejszenie asertywności
zmniejszenie energii życiowej
utratę włosów łonowych
zmniejszenie masy mięśniowej

Wszystkie te zmiany mogą powodować negatywne zmiany w zakresie wrażliwości i seksualności, prowadząc do postrzegania siebie jako osoby mniej wartościowej, upośledzonej. Radioterapia może prowadzić do skrócenia i zwężenia pochwy, co skutkuje obecnością bólu podczas próby stosunku.

Jakie dalsze skutki wywiera chemioterapia na tożsamość płciową kobiety?
Seksualność kobiety może być upośledzona poprzez chemioterapię, która jest łączona z obustronnym usunięciem jajników, z obniżeniem dobrego samopoczucia (utrata włosów, zmiany masy ciała, biegunki i wymioty, wtórna depresja, lęk).

Co można zrobić aby zmniejszyć wpływ menopauzy?
Oprócz kobiet po nowotworze endometrium stosować należy hormonalną terapię zastępczą (wraz z androgenami w wybranych przypadkach), co zmniejszy objawy związane z okresem menopauzy oraz lokalne problemy związane z radioterapią.

Depresja i lęk

Reakcja na leczenie nowotworów ginekologicznych oraz wtórnie do tego powikłania (np. po radioterapii - biegunki) mogą wpłynąć na pogorszenie sfery erotycznej.

Seksualne funkcje kobiece
LIBIDO
Popęd płciowy należy rozpatrywać w 3 wymiarach, które tworzą kompleks współgrający ze sobą na zasadzie hamowania i pobudzania: biologiczny/instynkt, motywacyjny/uczuciowy, wrodzony.

- Biologiczne korzenie popędu płciowego zależą przede wszystkim od hormonów płciowych, które są niezbędne ale niewystarczające do uzyskania satysfakcjonującego popędu płciowego
Co się dzieje z popędem płciowym jeśli występuje brak hormonów płciowych? Brak estrogenów, wtórny do usunięcia jajników lub naturalnej menopauzy może zmniejszać popęd płciowy. Często występuje to wtórnie do objawu suchości pochwy i dyspareunii, które pogarszają się po radioterapii.

- Androgeny odgrywają u kobiet podobnie ważną rolę jak u mężczyzn. Brak androgenów jajnikowych u kobiet prowadzi do kobiecego zespołu niedoboru androgenów.

Co można zrobić aby poprawić popęd płciowy?
- suplementacja androgenami prowadzona u kobiet po usunięciu obu jajników poprawia popęd płciowy, podniecenie, i samozadowolenie. Za wyjątkiem grupy kobiet z rozpoznanym gruczolakorakiem, co wymaga bardziej indywidualnej decyzji, wskazane jest włączenie hormonalnej terapii zastępczej z estrogenami i androgenami.

- Hormonalna terapia zastępcza poprawia zarówno - libido bezpośrednio i pośrednio, poprzez wpływ na pęcherz moczowy i pochwę.
Motywacyjne i wrodzone aspekty popędu płciowego mogą wpływać na obraz kliniczny poprzez:
- negatywny wpływ operacji ginekologicznej na wizerunek własny
- samozadowolenie
- poczucie, że jest się pociągająca
- relacji z partnerem, które ulegają wzmocnieniu w sferze emocjonalnej lecz redukcji w zakresie popędu płciowego

Sands R. Studd J
Exogenous androgens in postmenopausal years
AmJ Med 1995; 98:76-79

Graziottin A.
Sexual function in women with gynecologic cancer. A review

Italian Journal
of Gynecology and Obstetrics, 2001; 2: 61-68

PODNIECENIE SEKSUALNE

Czym jest podniecenie seksualne?
Podniecenie seksualne wskazuje na pewien specyficzny stan związany z genitaliami.
Podniecenie może być:

centralne
pozagenitalne obwodowe, powodujące rozszerzenie naczyń skóry, erekcję sutków, wydzielanie śliny
genitalne - prowadzące do przekrwienia narządów płciowych i nawilżenia pochwy
u pacjentek z nowotworami ginekologicznymi, podniecenie może być upośledzone poprzez różne czynniki
- brak estrogenów i androgenów, wtórnie do jatrogennej menopauzy
- zaburzeń w układzie naczyniowym i neurologicznym

Kto jest najbardziej narażony na zaburzenia w układzie naczyniowym i neurologicznym?
Kobiety leczone operacyjnie i radioterapią z powodu nowotwory szyjki macicy.

Dlaczego?
Radioterapia powoduje szereg wylewów, które dotyczą naczyń i nerwów, upośledzając proces nawilżania oraz elastyczność błony śluzowej i podśluzówki prowadząc do suchości, skrócenia, zwężenia pochwy co nazywane jest często popromiennym zapaleniem pochwy.

Co możemy zrobić aby poprawić funkcje naczyniowe i nerwowe?

Miejscowe i układowe stosowanie hormonalnej terapii zastępczej po radioterapii może zminimalizować skrócenie i zmniejszenie elastyczności pochwy.
Leki naczyniowe mogą znacząco poprawiać objawy kliniczne (sildenafil - Viagra). Lek ten pomocny jest w leczeniu trudności w osiągnięciu podniecenia i erekcji u mężczyzn
Synergia między hormonalną terapia zastępczą i sildenafilem może teoretycznie znacznie zmniejszyć dyspareunię u kobiet leczonych z powodu nowotworów ginekologicznych (badania pokazują wysoką częstość dyspareunii u kobiet po leczeniu nowotworów ginekologicznych - wahające się od 50-80% kiedy skrócenie pochwy jest wynikiem operacji i następowej radioterapii), do 82% u kobiet poniżej 50 roku życia, u których stosowano radioterapię.

Dlaczego jeszcze pacjentki po nowotworach ginekologicznych narażone są na problemy związane z układem nerwowym?

Odpowiedź łechtaczkowa w fazie podniecenia może być obniżona po menopauzie
Podniecenie łechtaczkowe może być szczególnie upośledzone po leczeniu nowotworu sromu, po całkowitej wulwektomii

Dyspareunia

Występuje pierwotna, i częściej, wtórna do suchości pochwy z następowym kurczem mięśni łonowo-guzicznych.

Nietrzymanie moczu

Nietrzymanie moczu może spowodować kłopoty z podnieceniem podczas i po okresie menopauzy.

Dlaczego?
Kłopoty z nietrzymaniem moczu często pojawiają się po totalnej histerektomii z powodu nowotworu szyjki macicy.

Dysfunkcja pęcherza moczowego może być bezpośrednią przyczyną uszkodzenia nerwów czuciowych i ruchowych prowadząc do wszystkich objawów związanych z nietrzymaniem moczu.

Nietrzymanie moczu może być również powikłaniem po całkowitej wulwektomii. Badania pokazują, że 28% kobiet po wulwektomii cierpi na problemy z utrzymaniem moczu. % ten wzrasta do 40% po radykalnej wulwektomii.

W jaki sposób można zmniejszyć objawy nietrzymania moczu u kobiet po nowotworach ginekologicznych?

Podczas operacji stosując techniki oszczędzające nerwy
Stosując hormonalna terapię zastępczą
Stosując ćwiczenia mięśni dna macicy

Baker PK
Musculoskeletal origins of chronic pelvic pain. Diagnosis and treatment
Obstet.Gynecol.Clin. North.Am. 1993; 20 (4): 719-742

Carenza L, Nobili F, Giacobini S
Voiding disorders after radical hysterectomy

Gynecol Oncol. 1982; 13: 213-19

Graziottin A
Sexuality and the menopause in John Studd (ed) Management of the menopause-Annual Review, RCOG, London, Press-Parthenon Publishing Group, 1998 (a) : 49-58;

ORGAZM
Zaburzenia orgazmu mogą być wywołane różnymi czynnikami wrodzonymi, nabytymi, motywacyjnymi, szczególnie u kobiet po operacjach ginekologicznych.

Dlaczego?
Po radykalnej operacji i/lub radioterapii, zmiany anatomiczne i funkcjonalne mogą głęboko uszkadzać przeżywanie orgazmu.

Skrócenie mięśni, zwiększone włóknienie, uszkodzenia naczyniowe i neurologiczne pojawiające się po radioterapii prowadzić mogą do dyspareunii, pochwicy, zapalenia pęcherza moczowego po współżyciu.

Jak wiele pacjentek po nowotworach ginekologicznych cierpi na trudności w przeżywaniu orgazmu?
Problem związany z osiąganiem orgazmu dotyczy 16,5% kobiet w początkowym etapie rozpoznania i zwiększa się do 60% po roku od rozpoznania.

Masters WH, Johnson VE, Kolodny RC
Heterosexuality
Glascow, Harper Collins, 1994

ZADOWOLENIE
Zadowolenie odczuwane jest jako fizyczne i emocjonalne.

Dlaczego pacjentki po leczeniu nowotworów ginekologicznych mają zmniejszone odczuwanie satysfakcji?
Negatywne wspomnienia związane z dyspareunią oraz obecne doświadczenia mogą powodować utratę popędu płciowego, zwiększenie częstości problemów związanych z podnieceniem wraz ze zmniejszeniem nawilżenia pochwy co związane dalej jest z pogorszeniem funkcji seksualnych kobiet.

Ból oraz negatywne doświadczenia seksualne mogą być odpowiedzialne za znaczącą redukcję ilości stosunków płciowych oraz aktywności kobiet podczas stosunków.

Pozytywną stroną jest fakt braku upośledzenia odczuwania satysfakcji w sferze emocjonalnej. Podaje się, że w przypadku 60-70% par zacieśnia się związek emocjonalny. Chociaż częstość podejmowania stosunków płciowych spada z 10 do 5/miesiąc w 1 rok po leczeniu częstość inne seksualne zachowania takie jak pocałunki - pozostają niezmienione.

Jakie leczenie winno być prowadzone do poprawy seksualnej satysfakcji?
Kontynuacja hormonalnej terapii zastępczej, miejscowe stosowanie estrogenów lub androgenów - dopochwowo, lub gdy istnieją wskazania - w okolice sromu.

Skuteczne są również ćwiczenia dna macicy oraz zastosowanie żeli nawilżających ułatwiających penetrację podczas stosunku.

Graziottin A
Organic and psychological factors in vulval pain: implications for management
Sexual & Marital Therapy, 1998 (d); 13,3: 329-338

ZWIĄZKI SEKSUALNE
Jakość związków między partnerami, szczególnie zaś związki seksualne homo i heteroseksualne stanowią znaczącą część oceny jakości życia.Istnieje kilka ważnych czynników, które wpływają na relacje seksualne u kobiet po nowotworze ginekologicznym:

jakość związku przed rozpoznaniem nowotworu
długość trwania małżeństwa/związku
stopień złośliwości nowotworu i sposób jego leczenia
wzajemne relacje między partnerami

Rozpoznanie nowotworu jest bardzo ważnym, dramatycznym faktem w relacjach między partnerami i rodzinie.

Młode kobiety oraz młode pary mogą być bardziej narażone na szok związany z rozpoznaniem nowotoworu niż osoby starsze.

W jaki sposób rozpoznanie nowotworu u kobiety może wpłynąć na partnera?

Rozpoznanie nowotworu może wpłynąć zarówno na samopoczucie partnera (również jako partnera seksualnego) oraz prowadzić do zaburzeń psychosomatycznych.
Zakres leczenia nowotworów ginekologicznych może wpłynąć na popęd płciowy partnera. Najmniej jest on zaburzony w przypadku wykonania usunięcia macicy a najbardziej przy radykalnym usunięciu macicy i jajników, kiedy elastyczność pochwy jej i wrażliwość są znacząco uszkodzone po radioterapii lub kiedy totalna wulwektomia zmienia wygląd narządów płciowych zewnętrznych co zmienia na niekorzyść doznania estetyczna.
Brak estrogenów może utrudniać penetrację z powodu suchości pochwy oraz następowego zwężenia, skrócenia i zmniejszenia pochwy
Mogą wystąpić problmy z erekcją, kiedy suchość pochwy partnerki odbierana jest jako niechęć do podejmowania prób penetracji lub objaw zmniejszenia wrażliwości.

Co można zrobić aby pomóc obu partnerom w momencie rozpoznania i leczenia nowotworów narządów rodnych?
Badania pokazują, że 50% młodych kobiet uważa, że informacje na temat zmian seksualnych powinny być ujawnione ich mężom/partnerom, aby przygotować ich na możliwe zmiany.

Konieczne może się okazać korzystanie z konsultacji z lekarzami i przekazywanie praktycznych sugestii związanych z fizycznymi i psychicznymi problemami dotyczącymi sfery seksu.

Graziottin A
Sexuality and the menopause
in John Studd (ed) Management of the menopause-Annual Review, RCOG, London, Press-Parthenon Publishing Group, 1998 (a) : 49-58;

Graziottin A.
Sexual function in women with gynecologic cancer. A review

Italian Journal of Gynecology and Obstetrics, 2001; 2: 61-68

Helstrom L, Sorbom D, Backstrom T
Influence of partner relationship on sexuality after subtotal hysterectomy Acta Obstet Gynecol Scand 1995; 74: 142-146

McCubbin HI,Patterson JM
Family adaptation to crises
In McCubbin H, Cauble A, Patterson J Eds: Family stress, Coping and Social Support,
Springfield, Charles Thomas Ed, 1982

ZMIANY WYSTĘPUJĄCE U PACJENTEK PO NOWOTWORACH GINEKOLOGICZNYCH
Niektóre pacjentki podają wzrost popędu wbrew fizycznemu i psychicznemu dramatowi związanemu z leczeniem nowotworów ginekologicznych.

Kim są pacjenci, którzy mają lepsze wyniki w przeżywaniu nowotworów, podają lepszą jakość życia i życia seksualnego, czym różnią się od tych, którzy mają ten sam rodzaj nowotworu i jego stopień, program leczniczy i prognozę przeżycia? Czy oni mają:

lepsze zrozumienie dla konieczności adaptacji?
lepsze mechanizmy kopiujące?
silniejszą siłę podtrzymującą?
strategie rehabilitacyjne?
lub jakieś niewidzialne i niedostrzegalne siły jak duchowość, nadzieja, zdolność do zmiany wartości i priorytetów, poznania radości życia i seksualnej zażyłości w momencie następujących zmian?

NA ZAKOŃCZENIE:

Nowotwory ginekologiczne mogą upośledzać funkcje seksualne kobiet, odpowiedź seksualną kobiet poprzez czynniki psychosocjalne i biologiczne
Jakość życia u pacjentek ginekologicznych na pewno zależy od: wieku, objawów ubocznych chemio i radioterapii, problemów związanych z ciążą (nowotwór szyjki macicy), niepłodnością, jatrogenną wcześniejszą menopauzą, utratą wpływu estrogenów na mózg, narządy zmysłów, lub też patofizjologią odpowiedzi seksualnej i funkcją dna macicy
Jakość życia u kobiet po leczeniu nowotworów ginekologicznych nie zmienia się radykalnie, za wyjątkiem sfery dotyczącej seksu
Badanie lekarskie powinno skupiać się również na ocenie anatomicznej i funkcji dna macicy aby pomóc kobietom po leczeniu nowotworów ginekologicznych powrócić do zadowalającego i szczęśliwego życia płciowego

[Do góry]

BIAŁACZKI I ZIARNICA ZŁOŚLIWA

JAKOŚĆ ŻYCIA I PROBLEM SEKSU, SEKSUALNOŚCI, WIEKU I CHORòB PRZEWLEKŁYCH:
MŁODE KOBIETY PO LECZENIU NOWOTWORòW I JATROGENNA MENOPAUZA
problemy kluczowe: młode kobiety po leczeniu nowotworów, białaczka ostra, choroba Hodgkina - ziarnica złośliwa, transplantacja szpiku, zmiany zachodzące u osób po leczeniu nowotworów, od młodości do wieku dorosłego u osób po nowotworach, menopauza, hormony płciowe żeńskie a zdrowie, funkcje seksualne u młodych kobiet z jatrogenną menopauzą po leczeniu nowotworów, pożądanie seksualne, seksualne podniecenie, schorzenia związane z bólem podczas stosunku, orgazm i zadowolenie, seksualna satysfakcja, hormonalna terapia zastępcza, problem niepłodności u młodych kobiet po leczeniu nowotworów, wskazówki dla młodych kobiet z jatrogenną menopauzą po leczeniu nowotworów na temat utrzymania funkcji seksualnych;

słowa kluczowe: osoby po leczeniu nowotworów, hematologiczne choroby złośliwe, jatrogenna menopauza, problemy psychoseksualne, schorzenia seksualne kobiet;

Seksualność kobiet jest złożonym kompleksem, wynikającym ze współgrania biologicznych, psychoseksualnych i zależnych od kontekstu czynników, także racjonalnych i socjokulturalnych.
Seksualność ludzi jest bardzo złożona, a szczególnie wtedy, gdy nakładają się wyjątkowe fakty np zachorowanie na chorobą nowotworową.

Obecnie nowotwory częściej są chorobami przewlekłymi niż prowadzącymi do zgonów. Częstość przeżycia 5 lat może sięgać 72% (aż do 90% w przypadku niektórych nowotworów). Cena za przeżycie bywa jednak wysoka z powodu czynników bezpośrednio i pośrednio związanych z nowotworem lub / i jego leczeniem, wiekiem, w którym został zdiagnozowany i leczony, zrozumieniem w rodzinie, czynnikami medycznymi, psychologicznymi i socjalnymi.

Poniższe informacje koncentrują się na młodych osobach, które przeżyły nowotwór ze szczególnym uwzględnieniem młodych kobiet leczonych z powodu chorób hematologicznych (ziarnica złośliwa), w aspekcie kolejnych lat życia.

MŁODE OSOBY PO LECZENIU NOWOTWORòW

Silne czynniki biologiczne jak np. menopauza jatrogenna mogą być lepiej zrozumiałe, jeśli rozpatrywać będziemy je w perspektywie zmian zachodzących u młodych kobiet po leczeniu nowotworów w aspektach emocjonalnych, kulturalnych i egzystencjalnych.

Dlaczego młode kobiety po leczeniu nowotworów mają problemy w tożsamności seksualnej?

Uczucie więzi, przywiązania może zostać znacznie nadwyrężone w okresie dzieciństwa i wieku dojrzewania z powodu długotrwałych hospitalizacji, oddzielenia od rodziców, przyjaciół, szkoły i okresu zabawy z rówieśnikami, bolesnych badań medycznych i leczenia, strachu, obawy o przyszłość, wielu godzin spędzonych samotnie.

Średni czas potrzebny na leczenie i ściśle następujący po tym okres obserwacji w przypadku chorób hematologicznych wynosi 3 lata; ten czas może być zaburzyć podstawowy proces dojrzewania psychoseksualnego

Opóźnienie w osiąganiu autonomii i niezależności może komplikować osiągnięcie satysfakcjonującej tożsamości seksualnej.

Wpływ choroby nowotworowej na postrzeganie siebie i konieczność leczenia inwazyjnego mogą wpływać negatywnie na wygląd ciała, życie intymne, psychiczne i emocjonalne, strategie postępowania, oczekiwania wobec bliźnich, relacje między partnerami i nadzieję na przyszłość.

Szczególnie ważne:

silna zależność od rodziców

niektórzy pacjenci demonstrują zmniejszone zainteresowanie relacjami między partnerami. Występuje tu konflikt pomiędzy wysokimi oczekiwaniami a trudnościami w realizacji w prawdziwym świecie, co skutkuje brakiem satysfakcji w ważnych relacjach międzypartnerskich.

wzrost zaburzeń emocjonalnych i behawioralnych

funkcjonowanie poniżej optimum w szkole lub pracy często spowodowane uszkodzeniami neurologicznymi np po naświetlaniu czaszki lub chemioterapii

mechanizm wyparcia (jako dominujący)

OSTRA BIAŁACZKA

Jaka jest częstość przeżycia dla ostrej postaci białaczki?
Obecnie średnie 5 letnie przeżycie osiąga około 70% osób chorych na ostrą białaczkę limfoblastyczną.

Jakie są najważniejsze długoterminowe konsekwencje samej choroby i leczenia?

- Dysfunkcja gonad, bezpłodność i zaburzenia w układzie krążenia.

- Osoby po naświetlaniach czaszki mogą cierpieć z powodu defektów w pozawerbalnej inteligencji i percepcyjnej zdolności pamięci krótkiej, stresu psychologicznego i braku akceptacji siebie

- Czynniki psychoseksualne u osób po leczeniu ostrej białaczki limfoblastycznej wskazują na brak wzrostu częstości zachorowań na zaburzenia psychiczne, lecz występuje znacznie słabsze funkcjonowanie w zakresie: relacji w miłości /seksie, przyjaźni, kontaktów socjalnych.

- Progresja choroby zwiększa kłopoty w relacjach uczuciowych

- Upośledzone życie intymne i emocjonalne może prowadzić do krótkich znajomości oraz braku głębszego zaangażowania się.

- Uczucie między partnerami (miłość, seks) jest wrażliwą dziedziną, szczególnie negatywny wpływ ma tu długotrwały efekt choroby nowotworowej oraz leczenie

Badania wskazują, że młode kobiety po leczeniu nowotworu są znacząco różne w specyficznych sferach w porównaniu do kobiet zdrowych np:

mniej kobiece w tożsamości seksualnej i bardziej infantylne
bardziej restrykcyjne, pasywne i uległe w sferze seksu
rzadziej masturbujące się
nie eksperymentujące podczas stosunku seksualnego
z mniejszą inicjatywą podczas stosunku
z mniejszą zdolnością wyrażania uczucia pożądania w stosunku do partnera
z mniejszą zdolnością do wyrażania radości ze stosunku

Potwierdza to, że doświadczenie związane z rozpoznaniem nowotworu może wpłynąć na tozsamość seksualną, funkcję i relacje seksualne między partnerami.

Diagnoza kliniczna i dobrze krojona na miarę psychoseksualna terapia wydaje się znacząca dla osób z niską akceptacją siebie i zwiększonymi problemami seksualnymi.

CHOROBA HODGKINA - ZIARNICA ZŁOŚLIWA
Ziarnica złośliwa jest chorobą nowotworową wywodzącą się z węzłów chłonnych

Jaka jest częstość przeżycia dla ziarnicy złośliwej?
Udoskonalenie chemioterapii i strategii leczniczych doprowadziło do znaczącej poprawy w przeżywalności pacjentów: z 5 - letniego przeżycia 5% chorych w latach 1960 dla stadium zaawansowanego, do obecnego 5- letniego przeżycia 80%, z 61% przeżyciem po 15 latach. 30-50% osób w wieku dojrzałym osiąga remisję w czasie od 3-8 lat.

Jakie są możliwe inne choroby po przeżyciu leczenia ziarnicy złośliwej?
17,6-20% ryzyko wystąpienia innych nowotorów.

Wszyscy mężczyźni stają się bezpłodni, 80% kobiet powyżej 25 roku życia przechodzi wcześniejszą menopauzę.

Chorzy na ziarnicę złośliwą są bardzie poszkodowani niż chorzy na inne choroby hematologiczne.

W porównaniu do chorych na białaczkę, osoby chore na ziarnicę złośliwą mają znacznie gorszą adaptację w następujących sferach:

wpływ nowotworu na życie rodzinne

relacje seksualne z partnerem

zmniejszenie poziomu energii

większa wrogość i projekcja somatyczna zaburzeń psychicznych kobiet

częstsze mdłości i wymioty

Co powinno być zrobione, aby poprawić jakość życia tych pacjentów?
Wszechstronne postrzeganie pacjenta z medycznego i psychoseksualnego punku widzenia.

Kornblith AB Herndon JE Zuckerman E Cella DF Cherin E Wolcok S et Al
Comparison of psychosocial adaptation of advanced stage Hodgkin diseaes and acute leukemia survivors
Ann Oncol 9: 297-306, 1998

Cella DF Tross S
Psychosocial adjustment to survival from Hodgkin’s disease
J. Consul Clin. Psychol 54: 616-22,1986

TRANSPLANTCJA SZPIKU

Transplantacja szpiku jest agresywną, wysoko specjalistyczną procedurą medyczną związaną z psychologicznym i psychicznym stresem zazwyczaj zawierająca naświetlanie całego ciała, izolację w środowisku pozbawionym wszelkich drobnoustrojów, chwiejnym przebiegu medycznym, przedłużonej hospitalizacji, częstych inwazyjnych medycznych procedurach, skutkach ubocznych leczenia zawierających: bezpłodność, powikłania płucne i neurologiczne, ścisła zależność od lekarzy, nawracających zakażeń, odrzucenia przeszczepu, co wpływa na śmiertelność.

Przeszczep szpiku allogeniczny, przeszczep szpiku autologiczny albo intensywna terapia konsolidacyjna proponowane są obecnie pacjentom z ostrą białaczką mieloblastyczną lub z innymi nowotworami hematologicznymi w momencie uzyskania kompletnej remisji.

Rezultaty leczenia pokazują niższe ryzyko nawrotu i dłuższy okres remisji po przeszczepach allo lub auto-genicznych w porównaniu do intensywnej terapii konsolidacyjnej

Po uzyskaniu kompletnej remisji przeżycie jest podobne w tych 3 grupach pacjentów

Wyniki ostatecznie związane są z długotrwałą toksycznością i innymi konsekwencjami włączając w to psychosocjalne i seksualne, co wpływa na jakość życia, w którym seksualność jest jednym z najważniejszych punktów

Przeszczep szpiku jest coraz częściej proponowany w zaawansowanych lub szybko postępujących postaciach nowotworów, wpływ przeszczepu szpiku na jakość życia jest obecnie badany.

Andrykowski MA
Psychosocial factors in bone marrow transplantation: a review and recommendations for research
Bone Marrow Transplantation 13:357-375, 1994

ZMIANY ZACHODZACE U OSòB PO NOWOTWORACH
Niektórzy pacjenci informują o zwiększeniu ich seksualności w odpowiedzi na dramatyczne psychiczne i emocjonalne przeżycia związane z leczeniem nowotworów.

Kim są pacjenci, którzy mają lepsze wyniki w przeżywaniu nowotworów, podają lepszą jakość życia i życia seksualnego, czym różnią się od tych, którzy mają ten sam rodzaj nowotworu i jego stopień, program leczniczy i prognozę przeżycia? Czy oni mają:

lepsze zrozumienie dla konieczności adaptacji?

lepsze mechanizmy kopiujące?

silniejszą siłę podtrzymującą?

strategie rehabilitacyjne?

lub jakieś niewidzialne i niedostrzegalne siły jak duchowość, nadzieja, zdolność do zmiany wartości i priorytetów, poznania radości życia i seksualnej zażyłości w momencie następujących zmian?

PRZEJŚCIE Z WIEKU MŁODEGO DO DOJRZAŁOŚCI U OSòB PO NOWOTWORACH
Prawidłowe przejście wymaga zdolności do:

oddzielenia się od rodziców
osiągnięcia satysfakcjonującej tożsamości seksualnej i niezależności w funkcjonowaniu
tworzenia związków intymnych

Wśród młodych osób, które przeżyły chorobę nowotworową, małżeństwo i związane z tym związki zależą od osiągnięcia zarówno zdrowia jak i pozytywnej psychicznej adaptacji.

Małżeństwo powinno być rozważane jako złożony wskaźnik kompetencji psychoseksualnych i socjalnych.

Obecnie 5 letnie przeżycie dla wszystkich chorób nowotworowych w dzieciństwie i młodości sięga 72% (aż do 90% w przypadku niektórych nowotworów).

Prowadzono badania w USA i Kanadzie na temat zawierania małżeństw, konkubinatu, rozwodów u osób, które przeżyły nowotwory w porównaniu do populacji USA odpowiadającej wiekowo. Okazało się, że:

32% osób po chorobach nowotworowych było w stanie małżeńskim (znacznie mniej niż w USA)
6% rozwiedzionych lub w separacji (mniej kobiet i więcej mężczyzn niż w populacji USA)
0.07% wdów (mniej niż w populacji USA)
62% - nigdy w związku małżeńskim (znacznie więcej niż w populacji USA)

Ogólnie porównując populację USA osoby, które przeżyły nowotwór rzadziej były w związkach małżeńskich (szczególnie kobiety rasy białej), lecz jeden raz zamężnych kobiet rasy białej było mniej niż rozwiedzionych / w separacji. Kobiety rasy czarnej (które przeżyły nowotwór) częściej były mężatkami. Wydaje się, że problem etniczny był bardzo ważny w adaptacji do choroby nowotworowej.

Rauck A Green DM Yasui Y Mertens A Robinson LL
Marriage in the survivors of childhood cancer: a preliminary study description from the Childhood Cancer Survivor Study
Medical and Pediatric Oncology 33: 60-63, 1999

Czym jest menopauza?
Menopauza definiowana jest jako ustanie cyklu miesięcznego jako konsekwencji fizjologicznej inwolucji jajników (menopauza naturalna), ze stopniowym zmniejszaniem produkcji hormonów płciowych.

Średnia wieku naturalnej menopauzy wynosi 50 lat i 4 miesiące.

Podczas pierwszych dwóch lat po menopauzie naturalnej zanika produkcja estrogenów i progesteronu, podczas gdy produkcja androgenów obniża się zdecydowanie wolniej.

Co to jest menopauza jatrogenna?
Jatrogenna menopauza definiowana jest jako pojawienie się menopauzy jako konsekwencji leczenia schorzeń łagodnych lub złośliwych. U osób z chorobą nowotworową może być to wynikiem chirurgii (obustronna owariektomia), po chemioterapii lub/i radioterapii.

PŁCIOWE HORMONY ŻEŃSKIE A ZDROWIE

Dlaczego brak hormonów płciowych żeńskich ma negatywny wpływ na kobiecość?

Brak estrogenów pozbawia kobietę chłonki, która odżywia cały organizm.
Ostatnie badania wskazują, że wszystkie tkanki organizmu posiadają receptory estrogenowe (alfa lub beta).

Dlaczego leczenie z powodu nowotworów redukuje produkcję hormonów?

Obustronna owariektomia obniża produkcję androgenów o około 50%, prowadząc do tzw zespołu braku żeńskich androgenów, charakteryzującego się utratą libido, utratą życiowej energii, utratą asertywności, utartą włosów łonowych, zmianami w dystrybucji tkanki tłuszczowej.
Chemioterapia i radioterapia nie tylko wpływają negatywnie na pęcherzyki jajnikowe, co skutkuje brakiem produkcji estrogenów, mogą również uszkadzać komórki Leydiga obecne w jajniku a odpowiedzialne za produkcję androgenów.

Sands R Studd J
Exogenous androgens in postmenopausal women
Am J Med 98:76-9,1995

FUNKCJE SEKSUALNE U MŁODYCH KOBIET Z JATROGENNĄ MENOPAUZĄ PO LECZENIU NOWOTWORòW

Jak wpływa menopauza jatrogenna na kobiecość?

Jatrogenna menopauza i związek jej z wieloma problemami zdrowotnymi może znacząco wpłynąć negatywnie na seksualność, szczególnie młodej kobiety

Zagrożenie życia jest częstym problemem u osób, które przeżyły nowotwór.

Graziottin A. Castoldi E.
Sexuality and breast cancer: a review
In Studd J. (Ed)The management of the menopause. The millennium review 2000, London, Parthenon Publishing, 211-220, 2000

SEKSUALNE POŻĄDANIE może być zaburzone poprzez:

kryzys tożsamości seksualnej, z powodu zmiany wyglądu ciała, jatrogennego zatrzymania miesiączki, bezpłodności, częściej wyrażonej wśród młodych par bezdzietnych
brak hormonów płciowych (estrogenów i androgenów)
obniżenie jakości życia co wydaje się być skorelowane z występowaniem objawów menopauzy, objawów psychosomatycznych i psychologicznych. Depresja i zaburzenie snu, pogorszone jeszcze poprzez brak hormonów płciowych, może później być kojarzone z utratą sił witalnych i brakiem popędu płciowego.
długotrwałe leczenie prowadzi do objawów ubocznych: mdłości, wymiotów, kaszlu, wypadania włosów, bólów głowy itd.
stres związany z samym rozpoznaniem choroby nowotworowej
wtórna utrata pożądania seksualnego z powodu zaburzeń popędu, orgazmu, bólu podczas stosunku, w szczególności jeśli hormonalna terapia zastępcza nie jest przepisywana , kiedy związki między partnerami SA nieprawidłowe.

Graziottin A.
Sexual function in women with gynecologic cancer: a review
Italian Journal of Gynecology and obstetrics, 2:61-68, 2001 (a)

Ganz PA Coscarelli A. Fred C, Kahn B, Polinsky ML Petersen L
Beast cancer survivors: psychosocial concerns and quality of life
Breast Cancer Res Treat, 38, 183-199, 1996

SEKSUALNE PODNIECENIE może być zaburzone poprzez:

podniecenie genitalne
Dlaczego brak hormonów żeńskich wpływa negatywnie na pobudzenie seksualne?
- estrogeny wpływają na wydzielanie VIP, który związany jest z nawilżaniem pochwy
- androgeny wpływają na wydzielanie tlenku azotu, co związane jest z przekrwieniem ciał jamistych łechtaczki
Jakie inne zmiany biologiczne mogą mieć wpływ na podniecenie?
- Kobiety leczone z powodu nowotworów ginekologicznych mogą cierpieć z powodu zmian morfologicznych tj skrócenia pochwy, zmniejszenia elastyczności i ukrwienia, atrofii śluzówki, co może prowadzić do dyspareunii lub krwawień.
- Objawy te prowadzą do niechęci do penetracji
pozagenitalne podniecenie
zmniejszenie produkcji hormonów i ich brak stanowi złożony czynnik wpływający na skórę i śluzówkę.
podniecenie ośrodkowe
obniżone z powodu zmniejszenia hormonów płciowych a w szczególności androgenów
Problemy u młodych par szczególnie związane są z niepewnym planowaniem rozwoju rodziny.

Levin RJ
The impact of the menopause on the physiology of genital function
In Graziottin A. (ed) Menopause and sexuality, Menopause Review, Eska Ed, Saint Etienne (France) 4,4, 23-32, December 1999

BòL PODCZAS STOSUNKU może być wywołany przez:

suchość pochwy, wtórnie do zaburzeń podniecenia
zmianą anatomii pochwy, co wynika z chirurgicznych działań lub radioterapii
zmianami w umięśnieniu dna macicy co wpływa na zwiększenie bólu podczas stosunku

ODCZUWANIE ORGAZMU I PRZYJEMNOŚCI może być upośledzone poprzez zahamowanie:

popędu płciowego
działania obniżonych wartości androgenów na wzwód łechtaczki
zmniejszeniu platformy orgazmu z powodu braku estrogenów, anatomicznych zmian w pochwie

Graziottin A.
Psychosexual role of the skin at the climacteric
In Brincat M.P. (ed). Hormonal Replacement Therapy and the Skin, Parthenon Publishing, London , 57-64, 2001 (b)

SEKSUALNA SATYSFAKCJA może być psychicznie i emocjonalnie upośledzona.

fizyczna satysfakcja jest często upośledzona u młodych kobiet
odczuwanie emocjonalnej satysfakcji może być szczególnie nieprawidłowe u kobiet młodych, samotnych o niskim statusie socjoekonomicznym.

HORMONALNA TERAPIA ZASTĘPCZA: CO I JAK WYBRAĆ?

- Hormonalna terapia zastępcza jest szczególnie ważna w prewencji krótko i długoterminowych konsekwencji utraty estrogenów, szczególnie u młodych kobiet z jatrogenną menopauzą, które przeżyły nowotwór.
Estradiol i progestageny (jeśli macica jest zachowana) w dawkach adekwatnych do wieku powinny być przepisane za zgodą onkologa (np z powodu hormonozależnych nowotworów) aby wywołać miesiączkę z dobrą kontrolą cyklu.
Androgeny powinny być zalecane u kobiet z niedoborem androgenów.
Rodzaj terapii (plastry, tabletki) powinny być przedyskutowane z pacjentką aby mogła czuć się naturalnie.
Autorzy sugerują, że podanie młodym kobietom hormonalnych tabletek antykoncepcyjnych (chociaż metabolicznie znacznie "cięższych" oraz nie dedykowanych wcale kobietom po menopauzie) może być lepiej tolerowane przez pacjentki (nie czują się stare)

Robertson D van Amelsvoort T Murphy D
Hormone Replacement Therapy and the brain
In Studd J. (Ed)The management of the menopause. The millennium review 2000, London, Parthenon Publishing, 103-114, 2000

PROBLEM NIEPŁODNOŚCI U MŁODYCH KOBIET, KTòRZ PRZEŻYŁY NOWOTWòR
Co można zrobić aby poprawić szanse płodności u kobiet po menopauzie?

Istnieje możliwość pobrania komórki jajowej i przechowania jej z następującym potem zapłodnieniem in vitro. Nie jest to jeszcze zwyczajowo praktykowane. Przed leczeniem nowotworu u kobiet młodych , które nie rodziły - powinno rozważyć się podobną formułę postępowania.
U kobiet z ustaloną jatrogenną menopauzą, można włączyć hormonalną terapię zastępczą i zastosować zabieg tzw ovodonation.

Jakie są konsekwencje ovodonation?

Jeśli wykonano to z prawidłowo i z powodzeniem - nie ma żadnych różnic w czasie ciąży

Możliwe jest karmienie piersią.

Ciąża sama z siebie nie zwiększa ryzyka nawrotu nowotworów hormono-niezależnych

Wyższe ryzyko wtórnych nowotworów nie występuje

Większość badań zaprzecza zależności między ciążą a rakiem piersi u młodych kobiet.

Collichio FA Agnello R Staltzer MD
Pregnancy after breast cancer: from psychosocial issues through conception
Oncology, 12; 5:759-775, 1998

WSKAZòWKI DLA MŁODYCH KOBIET Z JATROGENNĄ MENOPAUZĄ PO LECZENIU NOWOTWORòW NA TEMAT UTRZYMANIA FUNKCJI SEKSUALNYCH

medyczne:

Jeśli wykonano to z prawidłowo i z powodzeniem - nie ma żadnych różnic w czasie ciąży
Możliwe jest karmienie piersią.
Ciąża sama z siebie nie zwiększa ryzyka nawrotu nowotworów hormono-niezależnych
Wyższe ryzyko wtórnych nowotworów nie występuje
Większość badań zaprzecza zależności między ciążą a rakiem piersi u młodych kobiet.

Psychoseksualne:

pomoc indywidualna i wspólnie z partnerem w celu akceptacji wizerunku własnego ciała i problemu własnej intymności
poprawa szans na przetrwanie
dobra relacja doktor-pacjent

NA ZAKOŃCZENIE:

wzrost ilości skutecznych wyleczeń chorób nowotworowych powoduje poprawę jakości życia , jakości życia seksualnego szczególnie u młodych osób
doświadczenie jakim jest diagnoza nowotworowa może zmieniać tożsamość seksualną, funkcje i związki seksualne
diagnoza kliniczna oraz dobrze krojona na miarę pacjenta terapia psychologiczna wydaje się najważniejsza
osoby po leczeniu nowotworów powinny być odpowiednio postrzegane
powinni mieć zapewnioną pomoc aby zmniejszyć problemy interpersonalne

Informacje zamieszczane w tym serwisie maja uzupelniac, a nie zastepowac kontakty pomiedzy pacjentem/osoba
korzystajaca z serwisu , a jego/jej dotychczasowym lekarzem.

Strona WOMAN II respektuje ustawe o ochronie danych osobowych - zadne informacje nie sa gromadzone bez wyraznej deklaracji

Na stronach serwisu WOMAN II nie przewidziano mozliwosci reklamowania sie