Autor:
Alessandra Graziottin
Gynaecologist
Aktualizacja: 22/10/2002

• UTRATA LIBIDO W CZASIE PERIMENOPAUZY I PòŹNIEJ
• ZABURZENIA POBUDZENIA SEKSUALNEGO 
• ZABURZENIA ORGAZMU
• BòL PODCZAS STOSUNKU PŁCIOWEGO W CZASIE PERIMENOPAUZY I PòŹNIEJ 
• JAKA JEST MEDYCZNA DEFINICJA BòLU PODCZAS STOSUNKU PŁCIOWEGO?
  

Utrata libido - Waszymi słowami:

" Nigdy nie wyobrażałam sobie, że zaburzenia dotyczące sfery seksu mogą wystąpić tak szybko. Zawsze lubiłam kochać się z partnerem. Teraz jestem oziębła. Rozpoczęło się to od momentu usunięcia macicy i jajników z powodu mięśniaków i torbieli jajnika. Od tego czasu nie odczuwam popędu płciowego, brak mi entuzjazmu w relacjach z moim mężem lub innym partnerem. Wydaje się, że minęło 100 lat od kiedy byłam podekscytowana pocałunkami, pieszczotami. Odczuwam również inne objawy menopauzalne, ale te związane z utratą popędu płciowego najbardziej mi dokuczają. Są kłopotliwe również dla mojego męża."
Lidia


"Musi Pan coś zrobić, doktorze. Menopauza przerwała nasze życie seksualne. Byliśmy zawsze szczęśliwą parą, także pod względem seksu. Nie mamy dzieci i może z tego powodu poświęcamy sobie nawzajem dużo czasu. Naprawdę to przykry widok, kiedy widzę obecnie moją żonę, jej złe samopoczucie, jej brak satysfakcji z życia seksualnego. Nie jestem szczęśliwy. Czy możliwe jest wykonanie czegoś, co spowodowałoby żeby wrócić do dawnych czasów i aby było jak dawniej?"
Tomasz

Czy już to wiesz?

- Libido = pociąg i popęd, impuls seksualny, zawiera w sobie pociąg fizyczny i motywację aby zachowywać się seksualnie (co nie zawsze koniecznie musi być obecne) 
- Libido jest słowem łacińskim oznaczającym popęd 
- Libido po raz pierwszy było zdefiniowane przez Freuda jako energia właściwa dla strony psychicznej popędu seksualnego

Czym dokładnie jest libido?

- Jest to subiektywne doświadczenie, któremu towarzyszą różnorodne fizjologiczne zmiany związane z zachowaniem seksualnym. Jest bardziej związane z "pobudzeniem". 

" Pragnienia seksualne należą do prawidłowych stanów umysłowych charakteryzujących się odczuwaniem brakiem satysfakcji, mającymi różną intensywność, utworzonymi poprzez zewnętrzna stymulację (poprzez działanie zmysłów) lub wewnętrzną (fantazję, pamięć) co początkuje odczucie potrzeby lub konieczności podjęcia aktywności seksualnej (zazwyczaj razem z obiektem pożądania) w celu doznania satysfakcji"

Sugerowane pozycje do przeczytania:
1)Bancroft, J. Sexual desire and the brain. Sex. Marital Ther. 1988,3,1,11-27

2)Levine, S.B. An essay on the nature of sexual desire. J. Sex. Mar. Ther. 1984, 10, 2, 83-96

3)Levin, R.J. Human Male Sexuality: appetite and arousal, desire and drive. In Legg, C. and Boott, D. Human appetite: neural and behavioural bases. New York and London, Oxford University Press, 1994, pag. 127-16

4)Graziottin A. Libido, Maturitas 34, Suppl. 1-S9-S16, 2000

5)Basson, The female sexual response: a different model: J Sex Mar. Ther 26:51-65, 2000

WAŻNE:

- Libido - lub popęd płciowy jest czymś innym niż pobudzenie płciowe
- Popęd seksualny jest związany z nastawieniem do pewnej osoby podczas gdy seksualne pobudzenie jest stanem specyficznych odczuć. 
- A) umysłowych " subiektywne pobudzenie", jeśli czujesz się "otwarty"
- B) obwodowych, pozagenitalnych, kiedy czujesz ciepło ponieważ Twoja skóra jest ciepła, kiedy Twoje usta są wilgotne, kiedy Twoje sutki są w stanie erekcji
- C) genitalnych, kiedy czujesz przekrwienie w pochwie i jej nawilżenie, uczucie mrowienia łechtaczki
- Może istnieć pobudzenie seksualne bez popędu seksualnego i popęd bez pobudzenia.

CO MòWIĄ PSYCHOLODZY O LIBIDO?

- Procesy psychologiczne odgrywają znaczącą rolę w popędzie płciowym
- Uczymy się odczuwać popęd seksualny wskutek zaistniałych sytuacji 

Czy mój nastrój może upośledzać moje libido? 

Tak. W czasie nastroju depresyjnego nie potrafimy prawidłowo interpretować doświadczeń w znaczeniu odczuwania przyjemności seksualnej. Oprócz zewnętrznych warunków np. obecności kochającego partnera, depresja redukuje prawdopodobieństwo rozpoczęcia aktywności seksualnej i odczuwania przyjemności. 

CO MòWIĄ BIOLODZY O LIBIDO? 

- W ostatnich latach, dziedzina naukowa związana z libido poszerzyła swój zakres włączając zagadnienia związane z korzeniami biologicznymi, ich działanie związane z czynnikami ludzkimi i zewnętrznymi. 
- Z punktu widzenia biologa, seksualny apetyt powinien być podzielony na dwa: proceptywny i receptywny
- Proceptywny odpowiada chęci do zainicjowania oraz rozpoczęcia kontaktu seksualnego lub stymulacji seksualnej
- Receptywny opisuje przygotowanie osoby do akceptacji seksualnych doświadczeń jakie wynikają z kontaktu z partnerem

1)    Levine, S.B. An essay on the nature of sexual desire. J. Sex. Mar. Ther. 1984, 10, 2, 83-96

 CO SIĘ DZIEJE Z LIBIDO PODCZAS WYSTĄPIENIA MENOPAUZY? 

- Libido posiada wiele korzeni, złożone jest ze współgrających czynników biologicznych i motywacyjnych, które mogą spełniać rolę hamującą lub pobudzającą.
- Menopauza może być punktem zwrotnym dla libido, ponieważ powyżej wymienione czynniki mogą być podstawą do głębokich zmian. 


Co jest motywacją do podjęcia zachowań seksualnych?
- Reprodukcja - to pierwszy cel biologiczny
- Seks "rekreacyjny" osiągnięcie przyjemności
- Seks "instrumentalny" - w znaczeniu osiągania korzyści, przewagi nad partnerem. Motywacja jest różna - od przyjemności i/lub prokreacji.

DLACZEGO POCIĄG SEKSUALNY (LIBIDO) OBNIŻA SIĘ LUB NAWET ZANIKA CAŁKOWICIE U WIELU KOBIET PO MENOPAUZIE?

- Jajniki produkują mniej hormonów, które "karmią" pociąg seksualny (zmiana funkcji seksualnej naszego organizmu) 
- Zmiana występuje nie tylko w naszym organizmie, lecz także zmienia się zdolność do odpowiedzi na stymulację i "gry miłosne" (zmiana w identyfikacji seksualnej kobiet)
- Oboje partnerzy musza przejść przez znaczącą fazę zmian, co nie jest zawsze łatwe do zaakceptowania (zmiana w relacjach partnerskich) 

DLACZEGO HORMONY SĄ TAK WAŻNE DLA POCIĄGU SEKSUALNEGO KOBIET?

- Hormony kobiece, przede wszystkim estrogeny, "karmią" fizyczny popęd u kobiet i "żywią" ich poczucie kobiecości. Estrogeny mają wpływ na pojawienie się i wygląd piersi, jedwabistość skóry, mają wpływ na zdrowie skóry, pojawienie się narządów płciowych i wystąpienie miesiączki 
- Estrogeny aktywują działanie VIP (Vaso Intestinal Peptide - peptyd naczyniowo-jelitowy), neurotransmitera, który przesyła informację związaną z popędem płciowym do pochwy powodując jej nawilżenie. Brak estrogenów może prowadzić do suchości pochwy i bólu (dyspareunia), co może zahamować libido.
- Estrogeny związane są również z organami zmysłów - włączając w to skórę. Estrogeny są kluczami dla receptorów związanych z zewnętrznymi stymulatorami. Narządy zmysłów przekazują podstawową informację, łączą ją z emocjonalną tworząc podstawę do identyfikacji seksualnej oraz pozwalają odczuć stan bycia obiektem pożądania 
- Produkcja androgenów i estrogenów, szczytowa podczas owulacji, jest najważniejszym czynnikiem powodującym pojawienie się apetytu i zachowania seksualnego. 
- Androgeny dają kobietom życiową energię. Brak androgenów może prowadzić nie tylko do utraty włosów łonowych, redukcji masy mięśniowej i siły, lecz także do nieprzyjemnej zmiany kształtu ciała z akumulacją tłuszczu w talii. 
- Androgeny mają także pozytywny wpływ na mózg (wzmagając fantazje seksualne i marzenia erotyczne) oraz działają w zakresie zewnętrznych narządów płciowych. Razem z estrogenami powodują nawilżenie pochwy co sprawia, że penetracja sprawia więcej przyjemności, wtórnie wzmacniając libido poprze pamięć uprzednich przyjemnych doznań erotycznych. 

1)    Graziottin A. Libido,  Maturitas 34, Suppl. 1-S9-S16, 2000

KTòRE INNE NARZĄDY ZMYSŁòW OPRòCZ SKòRY SĄ ZALEŻNE OD HORMONòW?

- Węch. Chemorecepcja to zdolność do otrzymywania informacji chemicznych ze środowiska.
- Odczuwanie zapachów jest najbardziej wyrafinowanym narządem zmysłów działającym z wykorzystaniem chemoreceptorów; kolejnym jest smak. Jest zależny od hormonów, w szczególności od fazy cyklu miesięcznego; wzrost czułości węchu pojawia się w okresie owulacji. 
- Zmniejszenie czułości węchu zmienia odpowiedź na feromony, tj. chemiczne informacje emitowane przez zwierzęta tego samego gatunku
- Atrakcyjność seksualna jest jednym z czynników, który modulowany jest przez feromony (dotyczy to również ludzi) 
- Z tego powodu wraz z redukcją produkcji feromonów (substancje chemiczne, związane z atrakcyjnością danej osoby) związanych z "zapachem kobiety" typowym dla lat płodnych, może być zmiana samo postrzegania jako obiektu seksualnego pożądania i zmniejszenie atrakcyjności dla partnera
- Smak. Receptory smaku znajdują się na języku, są również modulowane przez działanie hormonów. Mogą odbierać sygnały wysyłane poprzez feromony. 
- To tłumaczy, dlaczego jeśli lubisz zapach skóry Twojego partnera zazwyczaj lubisz także Jego pocałunki. I odwrotnie, jeśli nie lubisz jego zapachu, nie lubisz się z Nim całować. Miłość, tak jak seksualna atrakcyjność lub jej brak, ma bardzo prymitywne archaiczne korzenie, które związane są z hormonami. 
- Dlaczego? Ponieważ receptory dla hormonów płciowych są rozmieszczone wszędzie w organizmie kobiety, włączając w to narządy zmysłów oraz mózg. 
- Hormony płciowe można przyrównać do chłonki, która karmi całe ciało. Prościej będzie, jeśli porównamy hormony do klucza a receptory do zamka. Jeśli wszystko działa prawidłowo, cała maszyneria komórkowa działa poprawnie i aktywowane są komórkowe procesy proliferacyjne lub naprawcze. 
- Smak jest kolejnym kluczem/czynnikiem biologicznym i emocjonalnym związanym z popędem płciowym, szczególnie u kobiet.
- Wzrost produkcji śliny podczas uczucia pożądania jest silnym czynnikiem jakości pociągu seksualnego 
- Suchość w ustach, częsta w menopauzie, może być czynnikiem w biologicznej modulacji libido. 
- Dotyk. Aby skóra mogła w prawidłowy sposób odbierać wrażenia seksualne konieczne jest prawidłowe powiązanie współdziałania odpowiednich genów, optymalnych czynników endokrynnych, prawidłowej produkcji i odbierania feromonów oraz prawidłowej aktywności umysłowej w określaniu zewnętrznych informacji płynących z organów zmysłów, które zwiększają siłę czynników stymulujących seksualnych i emocjonalnych 
- Miłość, podobnie jak libido jest najsilniejszym czynnikiem dla partnerów, który wyraża się dotykiem. 
- Brak hormonów płciowych pozbawia skórę o ok. 2% / rok całkowitego kolagenu, aż do 15 lat po menopauzie. To jest przyczyną powstawania zmarszczek po menopauzie. 
- Także gruczoły łojowe zmniejszają swoją produkcję o ok. 38%; skóra staje się cieńsza. I z tego powodu Twoja skóra pozostaje cienka mimo stosowania kremów nawilżających, jeśli nie stosujesz hormonalnej terapii zastępczej po menopauzie. 
- Najlepsze co możesz zrobić aby Twoja skóra pozostała młoda i atrakcyjna seksualnie to:
1. prowadź zdrowy styl życia (nie pal papierosów, spożywaj dużo owoców i warzyw, ćwicz regularnie, nie opalaj się za dużo)
2. troszcz się o swoją skórę w odpowiedni sposób (dermatolog)
3. stosuj hormonalną terapię zastępczą
- Wzrok. 36% kobiet po menopauzie cierpi z powodu zaburzeń widzenia z powodu braku estrogenów. Często włączenie hormonalnej terapii zastępczej - poprawia te zaburzenia. 
- Jest możliwe, że wszystkie te zmiany funkcji narządów zmysłów występujące po menopauzie mogą mieć udział w upośledzeniu libido, które występuje wraz z wiekiem. 

1)    Graziottin, A., Sexuality and the Menopause, in Studd J(ed) The Management of the Menopause-Annual Review, London, Parthenon Publishing, 1998, 49-57

2)    Graziottin, A., Estrogeni, Funzioni psichiche e organi di senso, Società italiana del pavimento pelvico ed, Milano 1999

3)    Brincat M. The skin at the menopause Parthenon Publishing, London, 2001

CZY ISTNIEJĄ INNE CZYNNIKI, KTòRE MOGĄ PROWADZIĆ DO WTòRNEJ UTRATY LIBIDO? 

TAK
a) fizyczne:
- współistniejące choroby i schorzenia
- leki
- palenie papierosów
- alkohol

b) psychosomatyczne:
- depresja
- strach
- przewlekły stres, związany z rodziną lub z pracą 

c) psychoseksualny
- zaburzenia podniecenia
- trudności w osiąganiu orgazmu
- brak satysfakcji seksualnej (fizycznej lub emocjonalnej)
a. Problemy związane z partnerem:
o problemy fizyczne i /lub seksualne 
b. konflikty między partnerami, frustracja i rozczarowanie

Podsumowując, należy dążyć do ustalenia czynników, rozpoznać problem i włączyć leczenie.
W rzeczy samej, kobieca seksualność jest WIELOCZYNNIKOWA i zależy od następujących czynników: 
- biologicznych
- psychoseksualnych
- zależnych od kontekstu
Jest także WIELOUKŁADOWA: zależy od wielu spełnianych funkcji przez:
- hormony
- naczynia krwionośne
- nerwy
- mięśnie
- układ odpornościowy

Wiadomo również jest , że szalenie wiele czynników wpływających na popęd seksualny zależy od doświadczeń jakie zdobywa się podczas - ciąży, połogu, pojawienia się problemów rodzinnych, menopauzy itd. 

CO MOŻNA ZROBIĆ, ABY POPRAWIĆ ZABURZENIA LIBIDO PO POJAWIENIU SIĘ MENOPAUZY?

Rozpoczęcie skrojonej na miarę pacjentki hormonalnej terapii zastępczej, co będzie działać na biologiczne podstawy popędu płciowego po menopauzie. 
- Stosujemy same estrogeny u kobiet z usuniętą macicą, lecz z pozostawionymi jajnikami
- Stosujemy estrogeny i progestageny, jeśli kobieta posiada macicę i jajniki
- Androgeny powinny być stosowane jeśli kobieta cierpi z powodu tzw. zespołu niedoboru androgenów. Wydaje się, że androgeny są najważniejsze dla seksualności kobiet. Androgenna terapia zastępcza działa trzykierunkowo:

• powoduje wzrost stymulacji psychoseksualnej

• powoduje wzrost wrażliwości narządów płciowych zewnętrznych

• powoduje wzrost intensywności doznań seksualnych

Prawidłowo prowadzona terapia powinna być skrojona na miarę pacjentki, powinna być włączona przez lekarza po przebadaniu pacjentki, powinna uwzględniać czynniki biologiczne i psychoseksualne. 

Piśmiennictwo:

Bancroft J. Graham C. McCord C Conceptualizing Women’s Sexual problems JSMT 27:95-103, 2001

Barlow DH, Cardozo L, Francis RM et al  Urogenital ageing and its effect on sexual health in older British women  Br J Obstet Gynaecol 104: 87-91; 1997

Basson R. Are pur definitions of women’s desire, Arousal and sexual pain disorders too broad, and our definition or orgasmic disorder  too narrow? JSMT 28:289-300, 2002

Basson R A model of women’s sexual arousal JSMT 28, 1-10, 2002

Caillouette JC Sharp CE. Zimmermann GJ Roy S Vaginal pH as a marker for bacterial pathogens  and menopausal status Am.J.Obstet.Gynecol. 176:1270-1277,1997

Graziottin A. Sexual function in women with gynecologic cancer : a review It.J.Gynec.Obstet.2:61-68, 2001

Levin RJ  The mechanism of human female sexual arousal  Ann Rev Sex Res 3: 1-48;1992

Levin RJ Measuring the menopausal genital changes- a critical account of laboratory procedures past and for the future in Graziottin A (ed) Menopause and Sexuality ,Menopause Review, IV (4):49-57,1999

Goldstein I, Berman JR  Vasculogenic female sexual dysfunction: vaginal engorgement and clitoral erectile insufficiency syndromes Int J Impotence Res 10: S84-S90; 1998

Hagedorn M. Buxmeyer B. Schmitt Y Bauknecht T. Survey of lichen sclerosus in women and men Arch. Gynecol. Obstet.266:86-91,2002

Notelovitz M. A practical approach to postmenopausal hormone therapy Ob/Gyn, Special ed. MacMahon, New York,   April 2002

Tarcan T. Park.K Goldstein I Maio G Fassina A. Krane RJ histomorphometric analysis of age related structural changes in human clitoral cavernosal tissue J.Urol 161:940-4,1999