Tal-menopawsa
Zmien tal-menopawsa
Xorta ta’ ]ajja
Ostjoporo\i
Mard tal-qalb
Onkolo[ija
Il-[ilda u l-Organi tal-}ass
Sess u sesswalità
Sintomi psikolo[i`i
Studji li g]adhom g]addejjin
Laqg]at
Asso`jazzjonijiet/G]aqdiet
Kuntatti
Ikkuntatjana
|
Il-gilda isservi numru ta' funzjonijiet vitali biex l-organi\mu jadatti ruhu g]all-ambjent.
Sa `ertu punt `ertu theddid ambjentali b]al ]sara fisika, tibdil osmotiku u a`idus, u tibdil
e``essiv ta' temperatura jistg]u ji[u jitnaqqsa biex ixejnu ]sara lejn il-[ilda tal-[isem uman.
L-epidermis jipprovdi ]ajt kontra infezzjoni u d-dermis bir-rita mferrxa tg]ejn biex tikkontrolla
t-temperatura tal-[isem.
Il-menopawsa tidher li g]anda effett importanti fuq il-komponenti ba\i`i
tal -anatomija tal-[ilda. Il-tessut konnettiv, li ]afna minnhu huwa Collagen tip I huwa effettwat
b'mod signfikanti mill-istat estrogeniku tal-mara. Il-collagen tip I bill-ebusija u elasti`ita'
moderata tieghu jaghti `ertu stabilita' lill-[ilda u b'hekk i\omm l-anatomija tag]ha u f'istess
]in i]alli l-[ilda tkompli bil-funzjonijiet tag]ha. Il-“glycoaminoglycans” huma komponent ie]or
tas-tessut konnetiv u bil-karateristi`i idroscopi`I tieg]u ji[bed lejh ilma li jag]ti `ertu
ebbsusija u sa]]a lill-[ilda.
Kemm is-safef epidermi`i u dermi`i tal-[ilda []andhom komponenti `ellulari
u tat-tessut konnetiv li jidhru effettwatti b'mod signifikattiv mill-menopawsa. Il-]xuna
tal-epidermis tidher li tonqos wara l-menopawsa, u l-ikbar tnaqqies fil-]xuna tal-[ilda isse]]
wara l-ewwel sena tal-menopawsa. Dan it-telf fil-]xuna tal-epidermis tidher li ti[I irkupprata
malajr bit-trattament tal-ormoni sesswali. Il-]xuna tas-saf tad-dermis ukoll tonqos wara
l-menopawsa. B]all- epidermis, is-saf tad-dermis jidher li je]xin wara li jitie]du l-ormoni
sesswali.
Minbarra it-tessut konnetiv, hemm ukoll il-komponent `ellulari tal-[ilda
li l-aktar importanti huma il-fibroblasts. Il-fibroblasts []andhom re`ettur estro[eniku fir-rita
`ellulari li jirrespodu g]al l-istimolu tal-ormoni li jirri\ulta fil-produzzjoni ta’ diversi
proteini partikolarment dawk ta’ collagen tip I. l-effett favorevoli tal-estro[eni fuq l-epidermis
u d-dermis qieg]ed ji[i nvestigat sabiex dan ji[i wtili\at fit-trattament ta’ t-tikmiex tal-wi``
u biex i]affef il-fejqan ta' feriti fil-[ilda. L-effett fuq it-tkmiex jidher li hu favorevoli
kemm meta t-trattament tal-ormoni ji[u amministrati bhala pilloli kif ukoll meta l-ormoni ji[u
applikati topikment fuq il-[isem. Studji fuq l-annimali juru ri\ultati kontradittorji fuq l-effett
tal-estro[eni fuq il-fejqan tal-[ilda. Dan jista' jkun min]abba l-metidolo[ija li ntu\at. Pero;
hemm evidenza qawwija li tindika effett posittiv tal-ormoni fuq il-fejqan tal-[ilda.
Studju ta' Ashcroft et al, f’nisa wara il-menopawsa wera effett favorevoli tal-estro[enu fuq
il-fejqan tal-[ilda. Nisa fil-menopawsa li ma' gewx ittrattati bil-ormoni kellhom inqas produzzjoni
ta' collagen 7 u 84 [urnata wara li saret il-ferita. Imma n-nisa fil-menopawsa li ]adu l-ormoni
kellhom I\jed produzzjoni ta' collagen.
Dg]jufija tal-[ilda hi mag]rufa li sse]] wara trattament bil kortikosterojds. Il-]xuna tal-[ilda
ta' nisa wara l-menopawsa li qeghdin fuq kortikosterojds kellhom \iedet wara trattament bil-ormoni
sesswali. Jidher li t-tben[il u riti ta' vini wara t-trattament bil-kortikosterojds jistg]u
jirrespondu favoralment g]al kura bl-ormoni sesswali.
Il-patolo[ija li tikkaw\a it-tikmiex fill-wi`` mhix maghrufa. Pero' trattament bl-ormoni jnaqqas
in-numru tat-tikmiex kif ukoll kemm ikunu fondi. Feriti min]abba “atrophic acne” jidher li
jirrespondi g]al trattement bl-ormoni sesswali. “Estriol iontophoresis” jindika fejqan ta' feriti
tal-akne. Dan jidher kemm fotografikament kif ukoll klinikament.
Ir-ri`erka fil-[ejjieni tidher li qeda f’l-u\u tal-estro[enu fit-trattament ta' feriti kron`i
tal-[ilda. Hemm l-possibilita' ta’ trattament ta' ul`eri “decubitus” tal-vini u ul`eri djabetici
bil estro[en sabiex il-pro`ess ta' fejqan jit]affef
L-Ghajn
Numru ta' problemi tal-vista [ew assocjati man-nuqqas tal- estro[enu fi\- \mien tal-menopawsa.
Fil-fatt ir-re`ettur estro[eniku jinsab fil-komponent ma[[uri tal-g]ajn. Problemi tal-vista' li
jidhru effettwati min-nuqqas tal estro[enu matul il-menopawsa huma de[enerazzjoni tal-makula
marbuta mal-eta’, glaukoma, kataretti u “dry-eye syndrome”.
De[enerazzjoni tal-makula marbuta mal-eta’
De[enerazzjoni tal-makula marbuta mal-eta’ hija l-iktar kawsa kommuni tat telf tal-vista fil
pajji\i tal-punent.Ir-re``etur estrogeniku alpha (65Da) instab fir-retina ta' nisa zg]ar pero' ma instabx f'dak tal-irgiel u fin-nisa li g]addew mill-menopawsa. De[enerazzjoni tal-makula marbuta mal-eta’ hija iktar kommuni fin nisa li g]addew mill-menopawsa. Nisa li kellhom menopawsa kmieni jew inkella kellhom nuqqas ta' snin bi`-`iklu menstuwali (bejn il menarkija u l-menopawsa) g]andhom riskju g]al de[enerazzjoni tal-makula tar-retina. Toqob fil- makula u “precipitates” fir-retina, huma iktar komuni f' nisa fil-menopawsa li ma ]adux ormoni u l kuntrarju [ara fin-nisa li g]addew mil-menopawsa imma li gew ittrattati bil-ormoni. Id-de[enerazzjoni tal-mkula hi mahsuba li ti[i kkawsata minn patolo[ija vaskulari. Fil-fatt mard vaskolari b]all-pressjoni g]olja, t-tipjip u ]afna xa]am fid-demm huma asso``jati ma' de[enerazzjoni tal-makula marbuta mal-eta’. Studji bid-doppler jindikaw nuqqas ta' “end-diastolic flow” u \ieda fil- “Pourcelot resistance index” fi`-`irkulazjoni ta’wara l-g]ajn fin-nisa wara il-menopawsa. Nisa li wara il-menopawsa instabu li g]andhom inqas resistensa vaskulari fir-re[un tal-arterja pri`ipali tal-g]ajn
Il-Kataretta
Il-kataretta hija l-iktar kaw\a ta' telf tad-dawl f'Ewropa and fil-Istati Uniti. Fin-nisa li kellhom nuqqas ta' estrogen b]al menarkija fit-tard jew f'nisa li kellhom nuqqas ta' snin reproduttivi, r-riskju g]al kataretta hija ikbar. Nisa li ]adu trattament bil-hormoni jidhru li g]andhom ftit prottezzjoni mill-kataretta. Fin-nisa li hadu l-ormoni instab nuqqas ta' 49% fi`-`par fil-lenti tal-g]ajn. Il- letteratura fuq l’is-studji tal-g]ajnejn juru riduzjoni fi`-`par tal-lenti kemm fuq barra kif ukoll fuq gewwa fin-nisa wara il-menopawsa u gew ikkurati bil-ormoni sesswali. L- “epithelium” tal-lenti tal-g]ajn g]anha re`etturi estro[eni`i li meta ji[i stimulati jista' jinfluenzaw kemm il-funzjoni kif ukoll l-anatomija tal -komponenti tal-lenti.
Glaukoma
Il-pressjoni fil-g]ajn tidher li tivarja mal-istat estro[enku tal-mara. Fil-fatt rapport fuq ka\i wera “open angle glaucoma” wara li l-mara soffriet minn sintomi tipi`i tal-menopawsa. Il-glaukoma tirrispondi g]al trattament topiku kombinat mal-HRT. Ormoni moghtija lil nisa fil-menopawsa ming]ajr mard tal-g]ajnen naqqsu il-pressjoni sinjifikament. Studji bid-“Doppler” urew bdil vaskulari li jista' jkun responsabli g]al bidu ta' glaukoma. HRT jidher li jeffettwa s-sistema vaskolari wara g]ajn b'mod posittiv.
Sindromu ta’ g]ajn xotta (Dry eye syndrome)
Kemm il-glandola tad-dmug] u il-conjunctiva g]andhom re``etturi li jirrispondu g]al ormoni sesswali. Studji f'annimali jindikaw kon`entrazzjoni ta' re`etturi tal-esteo[enu fil-glandola tad-dmug]. Tibdil morfolo[iku mhux mixtieq fil-konjunktiva instabu skond it-tul tal-menopawsa. Kondizzjoni tal-g]ajn msejha “Keratoconjunctivities sicca” ta' wara l-menopawsa giet asso`jata mal-menopawsa u tirri\ulta f’tibdil morfolo[iku ]a\in fil -kornea. Dan it-tibdil morfolo[iku jidhru li jirrispondi g]alkura bl-HRT. Irridu insemmu li xi studji wrew effett ]a\in fuq id-dmug] f'nisa li ]adu l-HRT.
Il-Widna
Il-Bilan`
Studji jindikaw li l-bilan` huwa effettwat ]a\in fin-nisa li wara il-menopawsa. Il-bilan` huwa importanti sabiex ji[u eviti waqat u possibilment ksur. Dawn l-effetti fuq il-bilan` jidher l-ag]ar fin-nisa b'sintomi tal-menopawsa. In-nisa wara il-menopawsa li ma jkollhomx sintomi ma' jdhrux li jsoffru minn problemi tal-bilan`. Letteratura re`enti tindika li fil ka\ ta' nisa b' sintomi wara il-menopawsa il-problemi ta' bilan` ma jirrispondux g]al HRT.
Is-Smig]
Ir-re`etturi tal-estro[enu alpha u beta nstabu li g]andhom distribuzzjoni unika fil-“auditory pathways” u oqsma li jirregulaw l-ilma u l-eletroliti`i. Tradizjonalment il-pillola kontra`etiva u t-tqala [ew asso`jati mat-telf tas-smig] u nisa b'otosklero\i jidhru li jmorru g]all-ag]ar matul it-tqala. Studji fuq l-annimali b]al “Turner's mouse model” jindikaw nuqqas tas-smig] asso`jat man-nuqqas tal-estro[enu min]abba “ovarian dysgenesis”. Nisa bit-“Turner's syndrome” g]andhom nuqqas ta' smig]. Kura b'HRT moghti lin-nisa b' “Turner's syndrome” wera li f’ 40% tal-ka\i ma kienx hemm telf tas-smig]. fil-letteratura [ie kwotat ka\ wie]ed ta’ telf ta' smig] u “tinnitus” wara l-amministrajoni ta' HRT. Effetti vaskolari mill-ormoni sesswali jinfluen\aw positivament i`-`irkolazzjoni tad-demm fil-koklea u g]alhekk jeffettwaw is-smig].
Il-}alq
It-toma
Wara il-menopawsa jkun hemm tibdid fil-funzjoni tat-“taste buds” u r-rita ta' nervituri tal-]alq. Dan l-effett fuq it-toma u r-rita tan-nervituri j[ib bidla fis-sens tat-toma. Studji fuq l-annimali juru li grieden b'g]anqud tal-bajd mne]]i []andhom it-toma differenti minn [rieden ittratati b'estro[eni. Il-bidla fit-toma marret g]al ag]ar wara l-menopawsa minn]abba nuqqas fil-produzzjoni tal-b\ieq, “dysesthesia” u [in[ivite atrofika. Barra minnhekk is-sens tat-toma huwa kumplikat iktar minn]abba l- ostejoporo\i tax-xedaq , t]assir fis-snin u peridontite.
REFERENCES:
The Skin
Raurano L, Punnonen R. Wirking einer oraler estrogentherapie mit oestrolsuccinat auf die haut hestieter. (Effect of oral estrogen treatment with estriol succinate on the skin of castrated women). Z Haut Giehlechtskr 1969; 44:463-70
Punnonen R. On the effect of castration and peroral estrogen therapy on the skin. Acta Obst-Gynecol Scand 1971: 9; 32.
Brincat M, Moniz E, Studd JW, Darbury AJ, Mago S A, Cooper D. Sex hormones and skin collagen content in postmenopausal women.
Br Med J. (Clin Med Ed) 1983; 287; 1337-8
Brincat M, Galea R. The Skin and Hormone Replacement Therapy. In Hormone Replacement Therapy and the Skin. Ed. Brincat M.P. Parthenon Publishing London, 2001; Chp. 1 Pg 1-19.
Henry F, Pierard Franchimont C, Cannersburgh. G, Pierard G F. Age related changes in facial skin contour on rheology. J Ann Geriatr Sec.1997; 45; 220-2.
Schmidt JB, Binder M, Macheiner W, Breiglmayer C. New treatment of atrophic acne scan by iontophoresis with estriol and tretoin.
Int J Dermatol 1995; 34 ; 53-7
Ashcroft GS, Dodsworth J, Van Boxtel et al. Estrogen accelerates cutaneous wound healing associated with increase in TGF beta 1 levels.
Nature Med 1997; 3 ;1209-15.
Calvin M and Young S R. Estrogens and wound healing. In Hormone Replacement Therapy and the Skin. Brincat M.P. Ed. 2002 Chp 12 pg 155-169.
The Eye
Age-related macular degeneration
Ogueta SB; Schwartz SD; Yamashita CK; Farber D B. Estrogen receptor in the human eye: influence of gender and age on gene expression.
Invest-Ophthalmol-Vis-Sci. 1999 Aug; 40 (9): 1906-11
Snow, -K-K; Seddon, -J-M Do age-related mascular degeneration and cardiovascular disease share common antecedents?
Ophthalmic_Epidemiol. 1999 Jun; 6 (2): 125-43
Lang Y, Lang N, Ben-Ami, Garzozi H The effects of hormone replacement therapy (HRT) on the human eye
Harefuah, 141 (3): 287-91, 313, 312 2002
Atilla H, Arslanpen A, BatioA Ylu F, Eryilmaz T, AytaA S, Ozcan H, Kurtay G Effect of homone replacement therapy on ocular hemodynamics in postmenopausal women.
Eur J Phthalmol, 11 (3) : 277-80
LaA in S, OruA S, Karaca S, KusA u K, Koyuncu F, Uyar Y, Caglar H.Assessment of the effectiveness of postmenopausal tibolone therapy on neural functions by measuring visual evoked potentials: a placebo-controlled study.
Eur J Obstet Gynecol Reprod Biol, 98 (1) : 72-6 2001
Perkins Stephen L; Kim JE; Pollack, John S Merrill, Pauline T Clinical characteristics of central serous chorioretinopathy in women.
Ophthalmology. 2002 Feb; 109 (2) : 262-6
Harris A; Harris M; Biller J; Garzozi H; Zarft D; Ciulla TA; Martin B Aging effects the retrobular circulation differently in women and men
Arch Ophthalmol. 2000 Aug; 118 (8) : 1076-80
Wickham LA; Gao J; Toda I; Rocha EM; Ono M; Sullivan DA Identification of androgen, estrogen and progesterone receptor mRNAa in the eye. Acta Ophthalmol Scand. 2000; 78 (2) : 146-53
Anonymous Risk factors for idiopathic macular holes. The Eye disease Case-Control Study Group. Am J Ophthalmol. 1994 Dec 15; 118 (6) : 754-61
Smith, -W; Mitchell, -P; Wang,-J-J Gender, oestrogen, hormone replacement and age-related macular degeneration: results from the Blue Mountains Eye Study.
Aust-N-Z-J-Ophthalmol. 1997 May; 25 Suppl 1: s13-5
Anonymous Risk factors for neovascular age-related macular degeneration. The Eye Disease Case-Control Study Group.
Arch-Ophthalmol. 1992 Dec; 110 (12) : 1701-8
Cataract formation
Klein BE; Klein R; Ritter L-Is there evidence of an estrogen effect on age-related lens opacities? The Beaver Dam Eye Study.
Serrander, -A-M; Peek, -K-E Changes in contact lens comfort related to the menstrual cycle and menopause. A review of Articles.
J Am Optom Assoc. 1993 Mar;64 (3) : 162-6
Cumming RG; Mitchell P. Hormone replacement therapy, reproductive factors, and catarct. The Blue Mountains Eye Study. Am J E
pidemiol. 1997 Feb 1; 145 (3) : 242-9
Weintraub JM, Taylor A, Jacques P, Willett WC, Rosner B, Colditz GA, Chylack LT, Hankinson SE. Postmenopausal hormone use and lens opacities.
Ophthalmic Epidemiol, 2002 9 (3): 179-90
Younan C, Mitchell P, Cumming RG, Panchapakesan J, Rochtchina E, Hales AM. Hormone replacement therapy, reproductive factors and the incidence of cataract and cataract surgery: The Blue Mountains Eye Study.
Am J Epidemiol, 155 (11): 2002 997-106
Worzala K, Hiller R, Sperduto RD, Mutalik K, Murabito JM, Moskowitz M, D'Agostino RB, Wilson PW. Postmenopausal estrogen use, type of menopause, and lens opacities: the Framingham studies.
Arch Intern Med, 161 (11) : 1448-54 2001
Freeman EE; Munoz B; Schein OD; West SK. Hormone replacement therapy and lens opacities: the Salisbury Eye Evaluation project.
Arch-Ophthalmol. 2001 Nov; 119 (11) : 1687-92
Glaucoma
References:
Sator, MO; Akramian J; Joura EA; Nessmann A; Wedrich A; Gruber D; Metka M; Huber JC. Reduction of intraocular pressure in a glaucoma patient undergoing hormone replacement therapy.
Maturitas. 1998 May 20; 29(1): 93-5
Sator MO; Joura EA; Frigo P; Kurz C; Metka M; Hommer A; Huber JC Hormone replacement therapy and intraocular pressure.
Maturitas. 1997 Sept; 28(1): 55-8
HarrisYitzhak M; Harris A; Ben Refael Z; Zarfati D; Garzozi HJ; Martin BJ Estrogen-replacement therapy: effects on retrobulbar hemodynamics.
Am-J-Ophthalmol. 2000 May; 129(5): 623-8
Dry eye syndrome
OkoA A, Jurowski P, GoAR The influence of the hormonal replacement therapy on conjunctival epithelium morphology among peri- and postmenopausal women.
Klin Oczna, 103(4-6): 183-6 2001
OkoA, A, Jurowski P, GoAR. The influence of the hormonal replacement therapy on the amount and stability of the tear filmamong peri- and postmenopausal women.
Klin Oczna, 103(4-6): 177-81 2001
Schaumberg DA; Buring JE; Sullivan DA; Dana MR Hormone replacement therapy and dry eye syndrome.
JAMA. 2001 Nov 7; 286(17): 2114-9
Vecsei PV; Kircher K; Kaminski S; Nagel G; Breitenecker G; Kohlberger PD Immunohistochemical detection of estrogen and progesterone receptor in human cornea.
Maturitas. 2000 Oct 31; 36(3): 169-72
Sullivan DA; Edwards JA; Wickham LA; Pena JD; Gao J; Ono M; Kelleher RS Identification and endocrine control of sex steroid binding sites in the lacrimal gland.
Curr-Eye-Res. 1996 Mar; 15(3): 279-91
The Ear
Postural balance
Ekblad S; Bergendahl A; Enler P; Ledin T; Mollen C; Hammar M Estrogen effects on postural balance in postmenopausal women without vasomotor symptoms: a randomised masked trial.
Source Obstetrics and Gynaecology, 95(2):278-283 2000
Ekblad S; Bergendahl A; Enler P; Ledin T; Mollen C; Hammar M Disturbance in postural balance are common in postmenopausal women with vasomotor symptoms.
Climacteric. 2000 Sept; 3(3): 192-8
Hearing
Hultcrantz M; Stenberg AE; Fransson A; Canlon B Characterization of hearing in an X, O 'Turner mouse'.
Hear-Res. 2000 May; 143 (1-2): 182-8
Landin-Wilhelmsen K; Bryman I; Windh M; Wilhelmsen L Osteoporosis and fractures in Turner syndrome-importance of growth promoting and oestrogen therapy.
Clin-Endocrinol-(Oxf). 1999 Oct; 51(4): 497-502.
Stenberg AE; Wang H; Sahlin L; HultcrantzM Mapping of estrogen receptors alpha and beta in the inner ear of mouse and rat.
Hear-Res. 1999 Oct; 136(1-2): 29-34
Stenberg AE; Wang H Fish J, Schrott Fischer A, Sahlin L, Hultcrantz M Estrogen receptors in the normal adult and developing human inner ear and in Turner's syndrome.
Hear-Res. 157(1-2):87-92 2001
Strachan D Sudden sensorineural deafness and hormone replacement therapy
J-Laryngol-Otol. 1996 Dec; 110(12): 1148-50
Sylven L; Hagenfeldt K; Brondum-Nielsen K; von-Schoultz B Middle-aged women with Turner's syndrome. Medical status, hormonal treatment and social life.
Acta-Endocrinol-(Copenh). 1991 Oct; 125(4): 359-65
Laugel GR; Dengerink HA; Wright JW Ovarian steroid and vasoconstrictor effects on cochlear blood flow.
Hear-Res. 1987 Dec 31; 31(3): 245-51
Mouth
Taste
Eriedlander AH The physiology, medical management and oral implications of menopause.
J-Am-Dent-Assoc. 2002 Jan; 133(1): 73-81
Clarke SN; Ossenkopp KP Hormone replacement modifies cholecystokinin-induced changes in sucrose palatability in ovariectomized rats.
Peptides. 1998; 19(6): 977-85
|