 Fuq il-Menopawsa
Kif I\om sa]]tek
{lossarju
FAQ
Eamijiet utili
Terapiji ta' g]ajnuna
A[[ornamenti
kuntatti
Ikkuntatjana
|
|
|
Kal`itonin: ormon jo]ro[ mill-glandoli paratirojdi, mit-tirojdi u mit-timu u li xog]lu j\id il-kal`ju u l-fusfati li nsibu fil-g]adam.
Klimateriku: huwa \mien qrib il-menopawsa jing]araf bit-tbaxxija fil-livelli ta’ l-ormoni sesswali. Ji[bor fih i\-\mien ta’ qabel il-menopawsa kif ukoll dak ta’ ftit wara l-menopawsa
Mard Kardjovaskolari: jiddeskrivi xorta ta’ mard marbut mal-qalb u l-arterji, kif ukoll mard ta’ l-arterji koronarji, poplesija, pressjoni g]olja tad-demm u mard li g]andu x’jaqsam ma’ l-ebusija ta’ l-arterji jew arterjosklero\i.
Sadda: qag]da ta’ meta ma tkunx tista’ tipporga. .
Dismenorrea:u[ig] menstruwali
Disparewnja: u[ig] waqt l-att sesswali.
Di\urja: u[ig] waqt li tg]addi l-awrina
Endometriju: il-kisja li jarmi l-utru ma’ kull perijodu menstruwali.
Irregolarità fil-[ibda sesswali (telfien ta’ ]ajra sesswali):
g]al ]afna nisa din it-telfa tant tin]ass kbira li fil-fatt jibda jimbuttahom is-sess daqslikieku kienu g]adhom fl-età qabel ma da]lu fil-pubertà. Dak li l-ormoni jag]tu sakemm ikunu g]adhom hemm, jafu wkoll jo]duh meta jkun hemm nuqqas tag]hom. Ara g]alhekk ukoll atrofija va[inali.
FSH:L-Ormon li jistimula l-Follikulu prodott mill-ipofi\i .
Gonadotrofini:isem li ji[bor fih l-ormon li jistimula l-follikulu (FSH) u l-ormon lutenisiku (LH).
Ormon:l-ormon huwa sustanza li tin]adem f’parti wa]da tal-[isem, titmexxa mad-demm u tittie]ed lejn organi jew tessuti o]ra mbieg]da biex tibdlilhom il-binja jew il-]idma tag]hom.
Fwawar: mew[iet ta’ s]ana li jdejqu (sensazzjoni ta’ s]ana f’daqqa li t]ossha t]ammarlek wi``ek) u jeffettwaw il-[isem kollu min]abba t-tbaxxija fil-livelli ta’ l-estro[en. G]adu ma nstabx il-g]ala dawn il-fwawar f’xi nisa jdumu biss ftit xhur filwaqt li f’o]rajn idumu jkarkru s-snin jew ma j]ossuhom qatt. Waqt fawra b]al dawn li tista’ ddum minn minuta sa ]amsa, il-qalb t]abbat aktar mis-soltu, il-vini jitwessg]u/jinfet]u aktar u titla’ l-fawra. Waqt fawra xi nisa jeg]rqu u j]ossu taqtiq il-qalb.
HT:terapija ormonali.
Inkontinenza: ]arba jew taqtir ta’ l-awrina meta tisg]ol jew tag]tas. Dan jintqies marbut mat-tbaxxija fil-livelli ta’ l-estro[eni u jfisser telfien [enerali tas- sa]]a tal-muskolu involontarju.
Menopawsa mi[juba: xorta ta’ menopawsa min]abba xi wie]ed minn diversi interventi medi`i. It-tne]]ija ta’ l-ovarji qabel ma tibda l-menopawsa naturali. Il-menopawsa tista’ tin[ieb ukoll jekk l-ovarji ma jibqg]ux ja]dmu min]abba l-kura bir-ra[[i fil-pelvi, kimoterapija jew xi medi`ini o]ra. Min]abba dan it-telfien ta’ f’daqqa fl-ormoni ovarja, in-nisa li j[arrbu menopawsa mi[juba aktarx jibdew kmieni j]ossu dawn il-fwawar kif ukoll ta]wid ie]or marbut mal-menopawsa b]alma hi n-nixfa fil-va[ina. Kemm dawn in-nisa kif ukoll dawk li jkollhom menopawsa naturali (qabel l-40 sena) jew jibqg]u jdumu jaraw il-perijodu menstrwali min]abba xi dieti jew e\er`izzji \ejda, jista’ aktar ‘il quddiem f’]ajjithom ikollhom aktar problemi ta’ sa]]a b]alma hi l-ostjoporo\i ( traqqiq ta’ l-g]adam) u l-mard tal-qalb, g]ax ikunu nieqsa g]al ]afna snin ming]ajr l-effett protettiv ta’ l-estro[en. Mara li tkun g]amlet isterektomija ( it-tne]]ija ta’ l-utru i\da mhux ta’ l-ovarji) qabel ma tkun [arrbet il-menopawsa aktarx li tkompli tipprodu`i l-ormoni u g]aldaqshekk ma [[arrabx l-effetti tal-menopawsa kirur[ika. Madankollu t-tne]]ija ta’ l-utru jista’ jkun li kultant twaqqaf id-demm mill-jg]addi fl-ovarji. F’dan il-ka\, mhux tas-soltu, jista’ jkun li mara [[arrab kmieni l-bidliet li normalment i[[ib il-menopawsa. .
Mammografija:il-mammografija hija xorta ta’ x-ray spe`jali li jo]loq stampi dettaljati tas-sider. Exrej tas-sider.
Mastektomija:tne]]ija tas-sider b’operazzjoni.
Menarche:l-ewwel menstrwazzjoni
Menopawsa: \mien naturali fil-]ajja ta’ mara meta ma tibqax fertili. Tabil]aqq il-menopawsa hi l-a]]ar perijodu menstrwali f’]ajjitha. Madankollu hu wkoll i\-\mien transitorju fil-]ajja ta’ mara meta [isimha jibda jnaqqas il-produzzjoni ta’ l-estro[en. Dan it-tnaqqis ta’ estro[en fil-[isem jista’ jkollu firxa ta’ effetti minn sempli`i sintomi ta’ ftit \mien b]alma huma l-fwawar, l-g]araq bil-lejl u n-nixfa fil-va[ina, sa riskju akbar ta’ ostjoporo\i. Il-menopawsa ti[i g]ax l-ovarji jkun spi``alhom il-bajd li jwassal g]al tnaqqis ta’ produzzjoni ta’ ormoni sesswali: l-estro[en, il-pro[esteron u t-testosteron. }afna nisa jinteb]u li jkunu waslu g]all-menopawsa meta jibdew jinbidlu l-perijodi menstrwali. Dan i\-\mien insibuh b]ala il-"Perimenopawsa" u "it-transizzjoni tal-menopawsa " Tkun \gur li da]let il-menopawsa meta mara ma tarax il-perijodu menstrwali g]al 12-il xahar wara xulxin ( u naturalment ma jkun hemm l-ebda ra[uni bijolo[ika jew fi\jolo[ika g]al dan in-nuqqas jew waqfien). Mara xorta tista’ to]ro[ tqila sa tnax-il xahar wara xulxin ma tarax perijodu menstrwali.
Ostjoporo\i (it-traqqiq ta’ l-g]adam): marda li twassal biex l-g]adam jitlef il-konsistenza tieg]u, isir poru\ (jittaqqab) u jinkiser malajr. F’nisa li jkunu bdew die]la fi\-\mien dan sikwit iwassal g]al ksur tas-sinsla, l-g]adam tal-polz jew tal-wirk ([enbejn).
Parità: numru ta’ tqala.
Burdati, Nervi u Gdiedem ta’ wara l-Menopawsa:
Fl-img]oddi, kulmeta mara bejn l-40 u l-50 sena jitilg]ulha ftit in-nervi jew ikollha burdata ]a\ina, kienet te]el il-menopawsa. Meta mara titlef l-irqad min]abba s-s]anat f’rasha jew il-fwawar ma tiskantax li jitilg]ulha xi ftit in-nervi. I\da ma hemm l-ebda rabta bejn il-menopawsa jew id-depressjoni serja. Madankollu billi d-depressjoni xi mument fil-]ajja teffettwa kull mara f’erbg]a, qatt ma g]andhom ji[u traskurati gdiedem u burdati ]\iena. Hemm sintomi o]ra b]all-insomnja ( jew irqad \ejjed ), telf ta’ aptit ( jew ikel \ejjed) u meta t]ossok ma tista’ tag]mel xejn, bla tama jew ma tiswa g]al xejn. Jekk t]oss xi wie]ed minn dawn is-sintomi ara li tkellem lil min qed jie]u ]sieb sa]]tek.
Inkontinenza min]abba Stress: li ta]rablek il-pipi meta tag]mel xi sforz
Inkontinenza min]abba Stress/g]ax trid tag]mel: li ta]rablek il-pipi min]abba xi sforz jew g]ax ma tistax i\\ommha.
I\-\mien tal-Menopawsa: Il-bi``a l-kbira tan-nisa fid-dinja tal-Punent jid]lu fil-menopawsa naturali bejn wie]ed u ie]or ta’ xi 51 sena, g]alkemm hemm min jibda kmieni anki ta’ 31 sena. Madankollu mara tista’ tibda l-menopawsa kmieni sa minn 30 sena u tibqa’ sejra, g]alkemm rari, sa 60 sena. Bil-maqlub ta’ dak li kienu ja]sbu ma hemm xejn x’jorbot i\-\mien meta mara tara l-ewwel perijodu menstrwali ma l-età tag]ha meta tid]ol fil-menopawsa. Ta’ min i\id ukoll li l-età tal-menopawsa ma g]andhiex x’taqsam mar-razza, mat-tul, man-numru ta’ tfal li l-mara kellha, jew jekk qattx ]adet kontra`ettivi biex tikkontrolla t-twelid. Madankollu t-tipjip jista’ jinfluwenza l-età tal-menopawsa; dawk li jpejpu jew li kienu jpejpu jistg]u jid]lu fil-menopawsa sentejn qabel dawk li ma jpejpux.
Inkontinenza furzata: li ma tistax tittardja li tag]mel/i\\omm lura l-awrina
Atrofija Va[inali:
meta l-kisi minn [ewwa tal-va[ina jinxef u jitlef l-esta`ità. Jistg]u wkoll jitfa``aw infezzjonijiet fil-mog]dija ta’ l-awrina. Sikwit jo]loq ]riq/u[ig] waqt l-att sesswali.
|
|
