 Fuq il-Menopawsa
Kif I\om sa]]tek
{lossarju
FAQ
Eamijiet utili
Terapiji ta' g]ajnuna
A[[ornamenti
kuntatti
Ikkuntatjana
|
|
|
Meta g]andek taqleb minn kontra`ettivi orali g]at-terapija ta' Sostituzzjoni ta' l-Ormoni (HRT)?
Mistoqsija:
As OCs are becoming more popular
for control of irregular menstrual periods and for contraceptive
purposes in perimenopausal women, the following question becomes
more relevant to more people: when should a woman switch from
oral contraceptives to HRT?
Twe[iba: Filwaqt li l-kontra`ettivi orali qed isiru aktar popolari ghall-kontroll tal-menstrwazzjoni irregolari u b]ala kontra`ettivi f'nisa fil-perimenopawsa, din il-mistoqsija ssir aktar relevanti ghal numru akbar ta' nisa: meta g]andha l-mara taqleb minn kontra`ettiv orali g]al terapija ta' Sostituzzjoni ta' l-Ormoni? Il-mara li tie]u l-kontra`ettiv orali tkun qeg]da tie]u \ew[ ormoni, xi tip ta' li pro[esto[en (biex ja]dem ta' kontra`ettiv) u xi estro[en, (biex inaqqas l-effetti tal-pro[esto[en. Il-mara li jkollha b\onn it- terapija ta' sostituzzjoni ta' l-ormoni min]abba ilmenti relatati mal-menopawsa tie]u xi tip t'estro[en u jekk ikun g]ad g]andha l-utru/[uf, xi tip ta' pro[esto[en biex tipprote[I l-utru. I\da, dawn i\-\ew[ nisa jie]du do\i differenti ta' dawn l-ormoni. Il- kontra`ettivi orali fihom aktar ormoni, mid-do\i li jinstabu fit-terapija ta' sostituzzjoni ta' l-ormoni fil-menopawsa. L-ormoni \ejda jin]ti[u biex ma jkunx hemm tqala. In-nisa ma g]andhomx jibqg]u jie]du do\i t'ormoni aktar g]oljin minn kemm huwa me]tie[. Jekk in-nisa ma jkunux aktar attivi sesswalment, jistg]u jaqilbu g]al do\i aktar baxxi ming]ajr inkwid.
Nisa o]rajn li jkunu g]adhom attivi sesswalment, g]andhom jag]mlu testijiet biex jaraw jekk waslux g]all-menopawsa. Nisa li ma jie]dux il-kontra`ettivi orali ikunu jafu bejn wie]ed u ie]or li waslu fil-menopawsa, g]aliex il-menstruwazzjoni tieqaf u l-menopawsa hijai kkonfermata wara tnax-il xahar ming]ajr menstruwazzjoni. I\da dawk li jkunu qeg]din jie]du l-kontra`ettivi orali jibqg]u jaraw id-demm. Biex ti[i kkonfermata l-menopawsa f'dawn in-nisa [ie ssu[[erit li jsir test li jkejjel l-ormon li jistimula l-follicle (FSH) fid-demm, wara [img]a ming]ajr il-pillola kontra`ettiva. L-FSH ji\died f'nisa li jinsabu fil-menopawsa g]aliex il-glandola pitwitarja tipprodu`i aktar minn dan l-ormon biex tipprova g]alxejn tistimula l-ovarju sabiex jirrilaxxa bajda. I\da ftit hemm tag]rif biex isostni din ir-rakkomandazzjoni.
Sar studju wie]ed \g]ir biex ikejjel il-livelli tal-ormoni f'erba' etajiet differenti, fil-bidu u fit-tmiem tal-[img]a ming]ajr il-pillola. La l-estro[en u lanqas l-FSH wa]du ma ddentifikaw in-nisa kollha li jinsabu fil-menopawsa. F' xi u]ud min-nisa li kienu jafu li huma fil-menopawsa ma [iex innutaw li kellhom \jieda tal-FSH. {ie rrakomandat li l-kontra`ettiv orali jitwaqqaf g]al [img]a jew tnejn u wara jitkejjel l-livell kemm ta' l-FSH kif ukoll ta' l-estradiol, biex it-test ikun aktar pre`i\. Dwar dan i\da jin]tie[ li jsir aktar tiftix.
Ir-Rabta bejn il-Menopawsa, id-dwejjaq tal-Menopawsa u d-dipressjoni
Mistoqsija: Ninsab im]awda. Dan l-a]]ar smajt illi mhemmx rabta bejn il-menopawsa u d-dipressjoni, i\da ]afna nisa fi \mien ta' qabel il-menopawsa - perimenopawsa, jidhru dipressi u jbatu bil-burdati. Tista' jekk jog][bok tispjegali?
Twe[iba: Tista' tin]oloq konfu\joni mill-fatt li l-kelma 'dipressjoni' tkun qed tintu\a g]al sintomu (li t]ossok imdejjqa), burdata (li tkun predominati g]al `ertu \mien) jew sindromu. Is-sindromu tad-dipressjoni ]afna drabi jissejja] 'major depressive syndrome' ,(jew marda) li tirri\ulta f'burdata ta' ]afna dwejjaq li ddum g]al aktar minn [img]atejn u jkun hemm sintomi o]ra li huma karetterizzati minn bidliet fl-irqad, fl-ikel, nuqqas ta' kon`entrazzjoni u memorja, }sibijiet suwi`idali, ma tie]u gost b'xejn, t]ossok g]ajjiena u xi drabi t]ossok li ma inti kappa`i g]al xejn jew t]oss sensazzjoni ta' ]tija. Jista' jag]ti l-ka\ li minflok ma t]oss dwejjaq ikun hemm mumenti li fihom t]ossok tajba ]afna jew mimlija bik innifsek aktar milli t]oss dipressjoni kbira. }afna drabi dawn huma sintomi ta' kundizzjonijiet relatati b]al fil-ka\ ta' dipressjoni manijaka jew bipolari. G]alhekk inwie[eb il-mistoqsija tieg]ek billi ng]idlek li ma hemmx konnessjoni bejn il-menopawsa u s-sindromu tad-dipressjoni.
Mistoqsija:
In-nisa huma suxxettibbli g]ad-dipressjoni aktar mill-ir[iel? Huwa veru li n-nisa fil-menopawsa huma aktar suxxettibbli li jaqg]u f'dipressjoni?
Twe[iba: Iva n-numru ta' nisa li jbatu mid-dipressjoni huwa xi darbtejn aktar mill-ir[iel mill-bidu ta' l-addoloxxenza sa nofs il-]amsinijiet. Tista' tg]id dan ji[ri fil-kulturi kollha. G]andu mnejn li dan ji[ri g]aliex in-nisa ja]sbu aktar mill-ir[iel. I\da huwa aktar probabbli li ji[ri dan min]abba fatturi [eneti`i, cikli ormonali, cirkostanzi psikolo[I`i li jwasslu biex in-nisa jkunu aktar vulnerabbli ghall-istress, b]al vittimizzazzjoni jew g]ax ikunu [ew abbu\ati meta jkunu g]adhom tfal. In-nisa jista' jkollhom sintomi ta' dipressjoni meta jkunu fil-menopawsa,meta jkunu qeg]din jonqsu l-ormoni ta' l-ovarji u fatturi ta' stress li huma marbuta ma' l-eta' tan-nofs. F'dan i\-\mien in-nisa jistg]u jkunu aktar irritabbli, ibatu minn i\jed u[ieg] ta' ras, ikunu aktar emozzjonali, i\da mhux dipressjoni sakemm ma jkunx hemm storja ta' dipressjoni fil-passat jew inkella storja qawwija ta' dipressjoni fil-familja. L-a]jar mod kif mara tista' tifhem dan l-aspett tal-perimenopawsa huwa billi \\omm rekord tal-menstrwazzjoni -tie]u nota ta' l-intervalli bejn il-]ru[ tad-dmija kif ukoll ir-rata u l-kwalita' tad-dmija. }afna minn dawn il-modi ta' kif i\\omm rekord jinstabu f'kitbiet xjentifi`i. L-aktar li jistg]u jg]addu minn dipressjoni n-nisa huwa meta jkunu fl-addoloxxenza meta jsiru adulti, meta jkunu qeg]din irabbu t-tfal \g]ar jew fil-jiem ta' qabel il-menstruwazzjoni (PMS - premenstrual syndrome).
Mistoqsija:
Ommi kienet dipressiva u irritabbli meta kienet g]addejja mill-'bidla'. Ifisser li lili se ji[rili l-istess?
Twe[iba: Mhux bil-fors. I\da jekk inti toqg]od ta]seb hekk iktar jista' ji[rilek hekk. I\da tista t]ossok a]jar jekk tag]mel l-e\er`izzju, ting]aqad fi gruppi u jkollok ]bieb li mag]hom tista' tiddiskuti tag]rif u minnhom ikollok sapport emozzjonali.
Dmija mill-utru mhix mistennija f'nisa li jinsabu fil-perimenopawsa
Mistoqsija: Meta jitqies mhux normali l-]ru[ tad-demm menstruwali f'mara li tinsabu fil-perimenopawsa, meta g]andha tinkwieta u meta jitqies b]ala irregulari jew differenti minn drabi o]ra il-]ru[ ta' demm mill-utru?
Twe[iba: Kontra ta' dak li ja]sbu xi whud, mhumiex rari l-ka\ijiet li fihom nisa li jkunu resqin lejn il-menopawsa jinnotaw tibdil fil-]ru[ tad-demm. }afna drabi t-tibdil huwa normali u ma hemmx minxiex tib\a'. I\da mhux normali li jkun hemm perijodi ta' ]afna jiem ta' ]ru[ ta' demm menstruwali, kemm qawwi jew ]afif, b'intervalli qosra bejniethom.
Irridu nifhmu tajjeb x'ikun qed ji[ri f'dawn it-tibdiliet. Qabel xejn in-nisa li jkunu fi \mien ta' qabel il-menopawsa jinnotaw tibdil fil- mod kif jo]ro[ I-demm mil-utru. Veru li hemm ftit nisa li 'jieqfu f'daqqa' u ma jarawx aktar dmija. Dawn huma aktar l-e``ezzjoni milli r-regola. {eneralment l-intervalli jkunu itwal bejn menstrwazzjoni u o]ra, u jkun hemm tibdil fil-kwalita' tad-demm. Filwaqt li qabel mara tg]idlek: "Jiena regolari daqs arlo[[", meta tkun fi \mien ta' qabel il-menopawsa, il-periods ma jibqg]ux regolari. Dan it-tibdil huwa normali. L-a]jar parir hawnhekk huwa li mara g]andha tkun konxja u g]alhekk m]ejjija g]aliex ma tafx meta se tara d-demm u jista' jkun li dan ji[ri fl-aktar moment skomdu.
Ladarba jibda ]iere[ id-demm, aktarx li l-kwantita tkun aktar qawwi milli fis-snin riproduttivi u anke jista jkun hemm `apep ta' demm. Anke din il-bidla fil-kwalita' tad-demm hija normali jekk tkun g]al ftit ta\-\mien. Matul is-snin ta' menstruwazzjoni regolari, ]afna mid-demm ji[i riassorbit - li jfisser li ma jo]ro[x mill-utru. Kull ma jo]ro[ mill-va[ina huwa biss madwar uqitejn - 20gramm. Il-mara li tilmenta minn telf akbar ta' dmija bi`-`apep tad--demm - clots, tista' taqbe\ dan l-ammont bi ftit. I\da dik il-mara li titlef ferm aktar tista' taqbe\ dawn l-uqitejn sa ]amsa jew g]axar darbiet, tinnota li qed tu\a bejn 8 u 10 pads jew tampons super assorbenti kuljum u tkun trid tbiddel dawn il-prodotti kull sieg]a. Jekk dan it-telf qawwi jibqa' sejjer tul i\-\mien tal-menstruwazzjoni jew jekk l-intervall ming]ajr bejn perjod u ie]or ikun qasir, dan mhux normali u g]andu jkunn is-sinjal li xi ]a[a mhix sejra tajjeb. Mhux bil-fors ifisser li hemm xi mard. Li jfisser hu, li g]al xi ra[uni jew o]ra aktar demm ikun qieg]ed jintilef mill-utru milli qieg]ed ji[i riassorbit.
L-a]jar regola li mara g]andha ssegwi hija li jekk tara li din id-dmija ippersistit tul [img]atejn, l-a]jar li tie]u parir minn professjonista. Jekk id-demm ikun qawwi u l-intervalli bejn menstrwazzjoni u o]ra ikunu ta' [img]atejn jew inqas, tkellem tabib. Meta jkun qieg]ed jintilef ]afna demm mill-utru jista' jwassal ghal anemija li min]abba fiha tista' twassal g]al sintomi ta' g]ejja jew problemi tal-qalb. Jista' jkun hemm il-]tie[a li jittie]du pilloli tal-]adid.
Ir-Riskju tal-Kan`er tal-Musrana l-kbira (colon)
Mistoqsija:
Ninsab inkwetata min]abba l-kan`er tal-musrana l-kbira (colon) li jinsab fil-familja tieg]i? X'nista' nag]mel biex nevitah?
Twe[iba: Tkellem mat-tabib tieg]ek dwar xi testijiet li jistg]u jsiru. Inti stess tista' tinnota jekk hemmx xi demm fl-ippurgar u jista' jsir testa msejja] flexible sigmoidoscopy. Barra minn hekk tista' inti stess tag]mel ]afna affarijiet. Huwa mag]ruf li dawk in-nisa li qeg]din fuq it-terapija ta' l-estro[en qeg]din bejn 20 u 35 fil-mija f'inqas riskju li jkollhom kanser tal-musrana l-kbira. Dan jg]odd g]a\-\mien li jkunu qed jie]du l-estro[en i\da mhux wara li jieqfu jie]duh. Instab ukoll li r-riskju tal-kan`er tal-musrana l-kbira naqas b'75 fil-mija f'dawk li g]al 15-il sena ]adu multivitamini li jinkludu l-folate(folic acid) Il-Vitamini A, - u E flimkien mal-kal`ju ukoll hu ma]sub li jnaqqsu r-riksji tal-kanser tal-musrana l-kbira. Tkun qed tg]in biex tevita jekk ma tpejjips, jekk tiekol ikel li fih ]afna fibra, b]all-]axix u `ereali u frott, ma tiekolx ]afna la]am a]mar u tag]mel l-e\er`izzju fi\iku regolarment.
Ir-Riskju tal-kan`er tas-sider
Mistoqsija:
Ninsab inkwetata dwar il-kan`er tas-sider. Nixtieq inkun naf jekk it-HRT (Terapija ta' Sostituzzjoni ta' l-Ormoni) jew it-ERT (Terapija ta' Sostituzzjoni ta' l-esto[en) jg]ollux ir-riskju tal-kan`er tas-sider?
Twe[iba: : Xi studji xjentifi`i jg]idu li hemm \jieda \g]ira fin-numru ta'nisa bil- kan`er tas-sider f'dawk in-nisa li jkunu qeg]din jie]du l-estro[eni g]al \mien twil, i\da fil-bi``a l-kbira ta' l-istudji ma dan il-fatt ma nstabx. Xi studji jg]idu li jista' jkun hemm \ieda ta' kan`er tas-sider f'dawk in-nisa li jie]du l-estro[en g]al \mien twil ]afna u jkunu qeg]din jie]du do\i g]oljin. Huwa rrkomandat li n-nisa kollha, kemm dawk li jkunu qeg]din jie]du l-estro[en u anke dawk li ma humiex, jag]mlu e\ami tas-sider regolarment, kemm huma stess kif ukoll g]and professjonisti medi`i. Fis-sena 2005, grupp ta' ri`erkaturi jtemmu Inizjattiva dwar is-Sa]]a tan-Nisa ( WHI "Women Health Initiative" ) u li tkun ilha sejra 10 snin, im]allsa mill-gvern. Ikunu ]adu sehem fiha 27,500 mara li nqasmu f'\ew[ gruppi - fl-ewwel grupp hadu jew l-HRT jew it-ERT fil-waqt li fil-grupp l-ie]or ]adu placebo. Dan l-istudju g]andu jipprovdi tag]rif aktar `ar dwar ir-riskji li jista' jkun hemm. In-nisa g]andhom jiddiskutu dak li jkun qed jinkwetahom dwar sa]]ithom mat-tabib tag]hom jew ma' professjonisti medi`i o]ra.
Il-fwawar
Mistoqsija:
: X'nista' nag]mel dwar il-fwawar?
Twe[iba:
L-estro[en huwa l-aktar trattament effettiv biex itaffi s-sintomi tal-menipawsa, inklu\i l-fwawar u l-g]araq ta' bil-lejl. Jekk min]abba xi ra[uni medika ma tistax tie]u l-estro[en hemm trattament ie]or, li hu l-clonidine li jintu\a fil-kura tal-pressjoni g]olja u li jista' jnaqqas il-fwawar. I\da l-clonidine jista' jkollha effetti kolaterali b]al ma huma sturdamenti u g]ejja. Xi drabi jing]ata kalmant ]afif mag]mul mill-belladonna, ergotamine u Phenobarbital b]ala trattament g]as-sintomi tal-menopawsa, inklu\i l-fwawar , l-g]araq, in-nuqqas ta rqad u s-sens ta' nuqqas ta' sabar. Dan it-trattament huwa effettiv f'madwar nofs in-nisa li jie]duh.
Id-Dehra
Mistoqsija:
Il-Livelli ta' l-ormoni jeffettwaw ix-xag]ar?
Twe[iba:
Il-bidla fil-bilan` bejn il-produzzjoni t'ormoni femminili u ormoni maskili - andro[eni, tista' teffettwa l-mod ta' kif jikber ix-xag]ar. I\-\idea relativa fil-livell t'ormoni maskili u meta fil-menopawsa jonqos l-estro[en jista' jirri\ulta li je]xien u jiskura l-pil irqiq tal-wi`` u tal-[isem. Jekk mara tie]u l-estro[en fit- terapija ta' sostituzzjoni ta' l-ormoni, dan jista' jnaqqas dan it-tkabbir e``essiv tal-pil. Tista' telimina dan ix-xag]ar billi ti[bdu b'pinzetta jew tu\a kremi li jne]]u l-pil \ejjed. Tista' tikkonsidra wkoll tapplikax l-electrolysis, li jne]]i l-pil darba g]al dejjem. Meta jkunu fil-menopawsa xi nisa jinnotaw li xag]arhom qed je]fief, l-aktar fuq il-qurrieg]a u n-na]a tal-[enitali. L-estro[en fit- terapija ta' sostituzzjoni ta' l-ormoni jg]in biex ix-xag]ar ma jibqax je]fief.
Mistoqsija:
: L-Estrogen jevita t-tikmix?
Twe[iba:
G]alkemm ]afna mill-effetti ta' xju]ija fuq il-[ilda hija kka[unata mill-effetti ]\iena tax-xemx, [ismek ikun qieg]ed inaqqas mill-produzzjoni ta' l-estro[en fi \mien il-menopawsa u dan jista' jwassal biex il-[ilda tirqaq u ma tibqax daqshekk elastika. Dan iwassal biex il-[ilda titkemmex u tiddendel. [ismek ikun qieg]ed jipprodu`i inqas collagen li hija protejina importanti fil-[ilda. Din is-sustanza ma tistax ti[i restawrata permezz ta' kremi jew dlik u injezzjoni tal-collagen g]andha biss effett temporanju. Filwaqt li tkun qed tie]u l-estro[en fit- terapija ta' sostituzzjoni ta' l-ormoni, tkun qed tg]in biex i\\omm il-livelli tal-collagen u l-]xuna tal-[ilda. Aktar ma tikber fl-eta', il-[ilda tieg]ek issir aktar delikata, g]alhekk tkun aktar suxxettibbli g]all-]sara li tikka[una x-xemx. Issa huwa aktar importanti g]alik li tipprote[i l-[ilda billi tu\a kremi kontra x-xemx b'fattur g]oli ta' protezzjoni, mill-inqas ta' 15, tilbes ilbies adattat u ma toqg]odx fix-xemx fl-eqqel tag]ha, bejn l-10.00 ta' fil-g]odu u t-3.00 ta' wara nofsinhar.
|
|
