Over de overgang
Gezondheid behouden
Woordenlijst
Vragen
Nuttige onderzoeken
Nuttige therapieën
 Hormone
Andere Medikamente
Alternativen
Actualiteiten
Links
Neem contact met
ons op
|
Auteur:
M. P. Brincat
Gynaecologist
Herziene versie: 21/02/2003
Definitie
Hormonen zijn chemische boodschappers, die essentieel zijn voor het
normale, gezonde leven. Zij worden uitgescheiden door endocriene klieren,
d.w.z. organen die groepen cellen bevatten, die deze hormonen produceren
en uitscheiden in de bloedbaan. Hormonen zetten informatie en instructies
om in chemische boodschappen vanuit het ene deel van het lichaam naar het
andere.
Geslachtshormonen van de vrouw
De eierstokken zijn de reproductieve organen (gonaden) van de vrouw,
die eicellen en vrouwelijke geslachtshormonen afgeven. Ze zijn in feite
de belangrijkste bron van de vrouwelijke geslachtshormonen tijdens de
reproductieve jaren. De belangrijkste vrouwelijke geslachtshormonen zijn
oestrogeen en progesteron. Deze hormonen zijn verantwoordelijk voor de
normale seksuele ontwikkeling van het vrouwelijk lichaam.
De hoeveelheid geslachtshormonen in het bloed tijdens de jeugd is erg laag,
maar het begint toe te nemen in de puberteit, vanwege een stijging van het
luteïniserend hormoon, dat de productie van ovariële steroïden stimuleert.
De borsten, baarmoeder en vagina beginnen zich te ontwikkelen onder invloed
van het effect van deze geslachtshormonen.
Geslachtshormonen werken ook op een ingewikkelde wijze samen om de reproductieve
cyclus goed te laten verlopen. De hormonen bouwen de binnenste laag van de
baarmoeder op aan het begin van de menstruele cyclus, als voorbereiding op een
mogelijke zwangerschap. Als er geen zwangerschap optreedt, daalt de hormoonproductie.
Als het progesteron tot een bepaald niveau is gedaald, wordt de bekleding van de
baarmoeder afgestoten, hetgeen een menstruatie tot gevolg heeft en dan is de
baarmoeder klaar om de volgende cyclus in te gaan.
HST
Auteur:
M. P. Brincat
Gynaecologist
Herziene versie: 21/02/2003
Vrouwen die nog een baarmoeder hebben moeten ook het progesteron aanvullen,
dat steeds door de eierstokken werd geproduceerd. Dit progesteron kan het
risico van het ontwikkelen van baarmoederkanker vermijden, dat in verband
gebracht is met oestrogeen suppletie therapie.
(Oestrogeen suppletie therapie dient alleen gegeven te worden aan vrouwen,
waarbij de baarmoeder verwijderd is, omdat zij geen risico hebben op baarmoederkanker.)
Als een progestageen toegevoegd wordt aan oestrogeen suppletie therapie, wordt de
therapie vervolgens Hormoon Suppletie Therapie (HST) genoemd. Vrouwen op HST
bemerken dat er in de meeste gevallen een regelmatige vaginale bloeding is vergelijkbaar
aan de menstruele cyclus.
Deze bloeding kan afnemen of geheel stoppen na verloop van tijd, maar het is ook een van
de belangrijkste verschillen ten opzichte van vrouwen met oestrogeen suppletie therapie en
het is een van de redenen waarom de therapietrouw laag is en vrouwen de behandeling staken.
Verschillende HST schema's zijn beschikbaar, maar de twee meest gebruikte zijn de:
Sequentiële (of continue-cyclische) HST
Oestrogenen worden dagelijks gegeven en progestageen wordt elke maand toegevoegd
voor 10 tot 14 dagen. 80% van de vrouwen op deze therapie zullen een maandelijkse
vaginale bloeding hebben vergelijkbaar met een menstruatiecyclus.
Continu gecombineerde HST
Oestrogenen en progestageen worden dagelijks gegeven gedurende de hele maand. De kans
op een menstruatieachtige bloeding is verminderd in vergelijking met vrouwen met sequentiële
(of continue-cyclische) HST
(Cyclische HST is een andere optie, die tegenwoordig zelden wordt gebruikt.
Het bestaat uit dezelfde therapie als de sequentiële (of continue-cyclische) HST,
maar de behandeling wordt slechts 25 dagen per maand gegeven.)
Het afwegen van risico's en voordelen van EST/HST zou voor elke vrouw geïndividualiseerd
moeten worden op basis van de huidige gezondheidstoestand van de vrouw en van haar risico's
op het ontwikkelen van enkele ernstige ziekten geassocieerd met de menopauze. Als de
potentiële risico's, die verkregen worden met suppletie therapie groter zijn dan de risico's
dan zijn hormonen geïndiceerd.
Oestrogeen
Auteur:
M. P. Brincat
Gynaecologist
Herziene versie: 21/02/2003
Oestrogeen is het belangrijkste geslachtshormoon dat bij vrouwen
hoofdzakelijk door de eierstokken wordt geproduceerd. Oestrogeen is in
feite een groep van drie hormonen en deze zijn oestron, oestradiol en
oestriol, ook bekend als respectievelijk E1, E2 and E3.
Het belangrijkste oestrogeen dat in de eierstok wordt geproduceerd is
oestradiol en dit is het voornaamste oestrogeen in de premenopauze.
Oestron dat gevormd wordt uit oestradiol, is een zwakker oestrogeen dan
oestradiol. Het wordt het belangrijkste soort oestrogeen na de menopauze,
omdat deze spiegels niet zo sterk dalen als die van oestradiol tijdens
deze periode.
Tijdens de zwangerschap is de belangrijkste vorm van oestrogenen oestriol,
dat ook een zwak oestrogeen is.
Al deze natuurlijke oestrogenen (oestron, oestradiol en oestriol) zijn C18
steroïden uitgescheiden door cellen in de eierstok. Deze cellen kunnen
ontstaan door cellen in de eierstok. Deze cellen zijn de theca interna
en granulosa cellen. Deze cellen kunnen ontstaan vanuit de zich ontwikkelende
ovariële follikel, het corpus luteum of in geval van een zwangerschap vanuit
de placenta. Een andere wijze waarop oestrogenen ook geproduceerd worden is
bekend als aromatisering van mannelijke hormonen genaamd androgenen
(zoals androsteendion). Dit treedt normaal op in het vetweefsel, de lever en
de huid. Achtennegentig procent van het in het bloed aanwezige oestradiol is
gebonden aan specifieke proteïnen, het geslachtshormoon bindend globuline en
albumine, waardoor minder dan 2% vrij is in de circulatie. Uitscheiding vanuit
het lichaam gebeurt via de nieren. De oestrogenen worden eerst gemetaboliseerd
in de lever (waarbij conjugatie plaatsvindt), en het wateroplosbaar wordt.
Dan worden ze uitgescheiden in de gal, gereabsorbeerd in de darm en uiteindelijk
uitgescheiden uit het lichaam via de nieren. Oestrogeen stimuleert de
borstontwikkeling, menstruatie en andere secundaire geslachtsveranderingen van
de vrouw.
Oestrogenen hebben een effect op het skelet, ze zijn verantwoordelijk voor
de snelle groeispurt in de tienerjaren en op hetzelfde moment stoppen ze
overmatige groei door het sluiten van de epifysair schijven van de lange
botten.
Borstontwikkeling (zowel de glandulaire als de stromale elementen) staat
ook onder invloed van oestrogenen.
Dit hormoon is ook verantwoordelijk voor de bruine verkleuring (pigmentatie)
van de tepels en areolae. Oestrogeen is essentieel voor het reproductieve
leven van alle vrouwen en is nodig voor de cyclische endometriale veranderingen.
Het is essentieel voor de ovulatie, conceptie en eventueel zwangerschap.
Het handhaaft ook de botsterkte, een gezonde huid en helpt het cholesterol te
reguleren. Plasma cholesterol wordt door oestrogenen verlaagd, die zodoende beschermen
tegen de verkalking van arteriële bloedvaten, een aandoening bekend als atherosclerose,
die de oorzaak is van meer dan de helft van alle sterfte in de ontwikkelde landen.
Oestrogeen suppletie therapie
Rond de menopauze dalen oestrogeenspiegels. Suppletie van oestrogenen wordt
genoemd oestrogeen suppletie therapie (EST). Oestrogenen kunnen alleen ingenomen
worden (genaamd oestrogeen monotherapie) of in combinatie met een progestageen.
Dit laatste wordt hormoon suppletie therapie (HST) genoemd.
Oestrogeen suppletie therapie wordt meestal gegeven aan vrouwen, die een
hysterectomie (chirurgische verwijdering van de baarmoeder, de uterus) hebben
ondergaan, terwijl hormoon suppletie therapie wordt gegeven aan vrouwen die een
intacte uterus hebben.
Sommige vrouwen kunnen bepaalde aandoeningen hebben, welke contra-indicaties zijn
voor EST/HST gebruik. Deze aandoeningen of risicofactoren omvatten het volgende:
Bekende of vermoede zwangerschap
Borstkanker in voorgeschiedenis
Hormoongevoelige kanker in voorgeschiedenis
Onverklaarde vaginale bloeding
Stollingsstoornissen in voorgeschiedenis
Er zijn andere aandoeningen die ook overwogen moeten worden als EST/HST worden voorgeschreven.
Dit betreft aandoeningen zoals niet goed ingestelde hypertensie, vleesbomen en een
familieanamnese met borstkanker.
Bijwerkingen
Sommige bijwerkingen zoals gevoelige borsten, abnormale vaginale bloeding,
misselijkheid, het vasthouden van vocht, hoofdpijn (soms migraine), duizeligheid,
opgeblazen gevoel, huidpigmentatie, galblaasproblemen en stemmingswisselingen
zijn geassocieerd met EST/HST.
Met al deze bijwerkingen kan op verschillende manieren worden omgegaan en in feite
zijn de meeste van deze bijwerkingen over het algemeen van voorbijgaande aard en
houden deze aan totdat het lichaam zich heeft aangepast aan de nieuwe hormonale status.
Sommige vrouwen klagen over een gewichtsstijging, maar dit wordt echter niet
veroorzaakt door oestrogenen. De gewichtsstijging kan het gevolg zijn van vochtretentie
vooral in handen en voeten, leidend tot een tijdelijke gewichtsstijging. Enkele recente
onderzoeken laten zien dat er een verhoogd risico op borstkanker is. Dit risico is
echter nog steeds relatief klein. Bij recente onderzoeken zijn vragen gerezen over de
lange termijn effecten van enkele hormoon suppletie therapieën en wordt gewacht op meer
research.
Oestrogeen suppletie therapie is beschikbaar in diverse vormen. Het is beschikbaar als:
Tabletten
Pleisters (staan het geneesmiddel via de huid af)
Gel (toegepast op de huid)
Vaginale crème
Implantaat (geplaatst in het vetweefsel)
De ideale vorm van suppletie hangt af van de individuele vrouw en moet met de
arts besproken worden.
Progesteron
Auteur:
M. P. Brincat
Gynaecologist
Herziene versie: 21/02/2003
Progesteron is een vrouwelijk hormoon betrokken bij de menstruele cyclus.
Het werkt samen met oestrogeen en is een van de regulatoren van de menstruele
cyclus.
Het bereidt het lichaam van de vrouw voor op de conceptie en een mogelijke zwangerschap.
Progesteron speelt ook een rol in het vasthouden van de zwangerschap en het kan bijdragen
aan het voorkomen van miskramen.
Als de hoeveelheid progesteron niet voldoende is dan zijn er veranderingen die optreden in
de binnenlaag van de baarmoeder, het endometrium.
Corpus luteum insufficientie is de term die gebruikt wordt als er onvoldoende productie is van
progesteron door de eierstokken in de tweede helft van menstruele cyclus.
Deze aandoening kan ofwel een fout veroorzaken bij de implantatie van het bevruchte ei of
anders zou een miskraam kunnen optreden als het ingenesteld is.
Als de placenta eenmaal autonoom geworden is, produceert het voldoende progesteron om de
zwangerschap te behouden.
In de perimenopauzale jaren speelt progesteron ook een rol als de menstruele cyclus onregelmatig
wordt. Progesteron wordt nog steeds geproduceerd bij postmenopauzale vrouwen, hoewel in veel
lagere hoeveelheden dan tijdens de reproductieve jaren.
Progesteron is ook een belangrijke component van hormoon suppletie therapie, omdat het de
binnenste laag van de baarmoeder, het endometrium, beschermt tegen veranderingen die tot
kanker zouden kunnen leiden.
Testosteron
Auteur:
M. P. Brincat
Gynaecologist
Herziene versie: 21/02/2003
Testosteron is een hormoon, primair geproduceerd in de testikels (door de
interstitiële cellen van Leydig), die de ontwikkeling van secundaire geslachtskenmerken
en de productie van sperma bij mannen stimuleren.
Een kleinere hoeveelheid, ongeveer 5% wordt ook geproduceerd in de bijnieren, dat
kleine klieren zijn gelegen op de nieren. Na de menarche (tijd van de eerste menstruele
cyclus) beginnen vrouwen testosteron te produceren, maar in een veel lagere hoeveelheid
dan mannen.
Deze productie vindt plaats in gelijke hoeveelheden in de eierstokken en de bijnieren in
de vorm van testosteron en androsteendion.
Testosteron is belangrijk in ons lichaam, omdat het helpt de spiermassa in stand te houden
en het speelt ook een belangrijke rol bij de seksdrift of het libido.
Testosteronspiegels dalen rond de menopauze evenals oestrogenen, maar niet zo sterk als
de oestrogenen. Vrouwen kunnen klagen over een gebrek aan energie en verminderde seksdrift
als deze spiegels dalen.
Testosteron helpt bij osteoporose, het heeft het potentieel van het versterken van botten
en het helpt ook bij het in stand houden van de spiermassa, waardoor het risico op fracturen
als gevolg van de betere spiertonus vermindert. Bij de juiste hoeveelheden lijken er geen
bijwerkingen te zijn en als zodanig is het nodig om de doseringen te begeleiden.
Bij te hoge doseringen kan het leiden tot toename van lichaamsbeharing en verlies van
hoofdhaar en een toename van acne.
High density lipoproteïnen, het "goede cholesterol", is ook afgenomen en het risico op
hartaanvallen kan toenemen. Testosteron kan vervangen worden ofwel via een intramusculair
depot preparaat of in de toekomst via een nieuwe pleister, die nog wordt ontwikkeld.
SERM
Auteur:
M. P. Brincat
Gynaecologist
Herziene versie: 21/02/2003
Selectieve oestrogeen receptor modulatoren (SERMS), zijn een relatief nieuwe
klasse van synthetische oestrogenen, die als een oestrogeen werken op bepaalde
delen van het lichaam (zoals de botten) terwijl ze geen oestrogeenachtig effect
hebben op andere delen van het lichaam
Twee verschillende SERMS preparaten zijn beschikbaar en deze werken verschillend
op de diverse lichaamsdelen, tamoxifen wordt gebruikt voor de afname van het
borstkankerrisico en raloxifene wordt gebruikt voor de bescherming tegen osteoporose.
Het gebruik ervan is meer onder de aandacht gekomen sinds de recente resultaten van de
Women's Health Initiative er is een toename van de publieke bewustheid.
Tamoxifen was oorspronkelijk ontwikkeld voor de behandeling van borstkanker patiënten,
maar later bleek dat het ook gebruikt kan worden als een preventieve behandeling voor
borstkanker bij vrouwen, die een verhoogd risico hierop hebben. Dit gunstige preventieve
effect duurt 5 jaar.
Raloxifene helpt osteoporose te voorkomen bij vrouwen en vermindert het risico op fracturen.
Het helpt bij de preventie en behandeling van osteoporose. Het heeft geen gunstig effect
op andere overgangssymptomen zoals opvliegers of nachtelijke transpiratieaanvallen.
SERMs zouden niet gebruikt moeten worden bij vrouwen die een voorgeschiedenis of een neiging
hebben op stollingsstoornissen zoals diep veneuze trombose
|
